Fréttir

Erum viš ennžį full af fordómum?

Höršur Svavarsson
Höršur Svavarsson

Žann 16. október var haldiš mįlžing Ķslenskrar ęttleišingar ķ safnašarheimili Seljakirkju. Mešal dagskrįrliša var įvarp stjórnarformanns félagsins. Įvarpiš er birt hér ķ styttri śtgįfu og aš nokkru endurskrifaš fyrir ritmįl.

Žeir tķmar sem viš lifum nśna hafa einkennst af uppgjöri. Žaš į sér staš nokkur uppstokkun ķ samfélaginu og žaš er mikiš pśšur lagt ķ aš rżna ķ lišna atburši og gjarnan fylgja fordęmingar meš ķ kjölfarinu. Žetta į ekki bara viš um atburši ķ višskiptalķfinu og žį kollsteypu sem gengiš hefur yfir ķ stjórnmįlum og fjįrmįlaheimi. Endurskošun į sér vķša staš į mį žar t.d. nefna barnaverndarmįl žar sem hver stofnunin į fętur annarri sem starfaši fyrir įratugum er rżnd og gagnrżnd en minna lagt upp śr aš setja reynsluna sem af hlżst ķ samhengi viš žaš sem veriš er aš praktisera ķ dag.

Mér finnst ekki śr vegi aš vettvangur ęttleišinga sé skošašur undir samskonar ljóskeri og nś er vķša veifaš og ég held aš žaš sé tilvališ aš bregša örlitlu ljósi į žann jaršveg sem félagiš okkar, Ķslensk ęttleišing, er vaxiš śr.

Fimmtįndi janśar er merkileg dagsetning fyrir margra hluta sakir. Fimmtįnda janśar 1978 var félagiš Ķslensk ęttleišing stofnaš į fundi ķ Norręna hśsinu. Žaš er nįkvęmlega, upp į dag, fimmtįn įrum eftir aš Kvenréttindafélag Ķslands hélt sérstakan fund um ęttleišingar.

Žrišjudaginn fimmtįnda Janśar 1963 flutti Hįkon Gušmundsson hęstaréttarritari erindi um ęttleišingar į fundi Kvenréttindafélags Ķslands.
Aš erindi loknu uršu miklar umręšur... ...og allar ręšukonur voru į einu mįli um aš žaš, aš draga bęri mjög śr ęttleišingum.

Ķ lok fundar var samžykkt įlyktun sem greint var frį ķ fjölmišlum:
Fundur Kvenréttidafélags Ķslands telur ęttleišingar varhugaveršar af sišferšilegum, ęttfręšilegum og félagslegum įstęšum. Fundurinn hvetur žvķ löggjafann og allan almenning til aš vinna gegn ęttleišingum...

Um įratug sķšar hafa mįlin žróast žannig aš til stendur aš ęttleiša börn til landsins frį Asķu. Af žvķ tilefni er skrifuš blašagrein meš hastarlegum andmęlum.

Svo er aš sjį, sem ekki verši aftur snśiš į žeirri braut, aš til komi, aš ķslenzk hjón taki upp į aš ęttleiša börn af żmsum žjóšflokkum ķ -mannśšarskyni-, sem ķ raun og veru mętti öllu fremur fęra undir eindęma fįkęnsku og žekkingarleysi. Hafa nefndir žęr, sem um mįliš fjalla ekki tališ įstęšu til aš amast viš žessu og nś žegar er a.m.k. eitt barn frį Kóreu į leišinni hingaš og nokkur önnur munu bķša fars og endanlegra pappķra. Veršur vart annaš sagt um žessa ķslendinga, en aš žeir eru žį kjarkmestir žegar žeir vita minnst um hęttuna, sem viš er aš eiga.

Ķslendingar, žola žvķlķkan innflutning alls ekki og get žvķ hęglega lišiš undir lok eša į stuttum tķma oršiš aš kynblendingsskrķl sem allsstašar veršur óvelkominn.
Nś er meiningin eftir žvķ sem best verur séš aš flytja hingaš hreinręktaša Asķubśa, fólk sem ekki ašeins hugsar allt öšruvķsi en norręnir menn, heldur bżr yfir algjörlega öšru ešli. Žaš veršur gaman aš sjį hvernig ķslenskum almenningi veršur viš žegar žetta fólk vex upp.

Nś kann glöggur lesandi aš spyrja. Er žetta ekki bara ein blašagrein rituš af einhverjum öfgamanni? Og svariš er jś - žetta er ein ritstjórnargrein, rituš į forsķšu į blaši sem kom śt ķ fjölmörg įr og seldist įgętlega į žessum tķma. En viš getum lķka skošaš hvernig virtari einstaklingar ķ žjóšfélaginu tjįšu sig um žessi mįl.

Ašalfréttin į forsķšu Vķsis snemma į įttunda įratugnum er skrifuš undir žessari fyrirsögn:
Sótt um leyfi til ęttleišingar fjögurra Asķubarna, - fyrstu ķslensku tilfellin, -Dómsmįlarįšuneytiš hefur veitt vilyrši.
Svo er haft efir Baldri Möller rįšuneytisstjóra ķ Dómsmįlarįšuneytinu; aš barnaverndarnefndir hefšu haft mįlin til umfjöllunar um nokkurt skeiš, žar sem hér er um aš ręša börn af öšrum kynstofni en hinum Norręna.

Sķšar segir; Barnaverndarnefnd telur sig ekki žess umkomna aš hafna žessum einkaskošunum fólks ķ žessu efni, og vill žvķ ekki męla gegn žvķ aš žessi leyfi verši veitt.

====

En menn eru sem betur fer hęttir aš skrifa af svona fordómum ķ blöš ķ dag. Kannski vegna žess aš višhorfin hafa breyst, kannski vegna žess aš tķšarandinn veitir ekki svigrśm fyrir svona skrif. Og kannski skiptir engu mįli hvaš menn skrifa, kannski skiptir öllu mįli hvaš menn gera.

Žaš er žvķ ekki śr vegi aš velta fyrir sér hve langt viš erum komin į leiš 32 įrum eftir aš ęttleišingarfélagiš ķslenska var stofnaš.

Viš erum ķ žeim sporum aš ķslenska rķkiš hefur skrifaš upp į alžjóšlega samninga žess efnis aš standa skuli vel aš verki ķ alžjóšlegum ęttleišingum og hefur višurkennt aš fyrir yfirgefiš og munašarlaust barn erlendis er ęttleišing śr landi betri kostur heldur en aš barniš alist upp į stofnun innanlands.

Viš erum žar stödd aš rķkiš hefur višurkennt mikilvęgi ęttleišinga ķ orši og skrifaš undir samninga um aš standa vel aš verki en žess sér ekki merki ķ framkvęmdinni.

Stjórnsżslan öll er bįgborin. Ķ rįšuneyti dómsmįla- og mannréttinda sinnir einn fulltrśi mįlaflokknum, žessi fulltrśi er ķ hlutastarfi og sinnir įtta mįlaflokkum öšrum. Einhverju sinni reiknušum viš žaš śt aš hugsanlega gęfust 18 mķnśtur į dag ķ rįšuneytinu til aš sinna ęttleišingarmįlaflokknum. Žetta hefur aušvitaš žęr afleišingar aš mįl žokast ekki neitt.

Ég get nefnt dęmi um erindi sem hjón ķ félaginu sendu til rįšuneytisins ķ jśni 2009 – ķ fyrra – ķ september į žessu įri barst svarbréf žar sem segir aš vonandi verši hęgt aš afgreiša erindi žeirra skömmu fyrir įrslok 2010. Žetta er aušvitaš sérstaklega alvarlegt žvķ tķminn vinnur gegn umsękjendum um ęttleišingu.

Žegar viš kvörtum meš žessum hętti er vert aš hafa ķ huga aš munašarlausum og yfirgefnum börnum ķ heiminum er ekki a fękka. Žau er fjölmörg og nś sjįum viš aš bišlistar į öšrum noršurlöndum styttast en žeir lengjast hjį okkur.

Viš erum aš reyna aš koma į samskiptum viš Rśssland. Žar er tališ aš 700 žśsund börn séu į stofnunum og Rśssland er stórt ęttleišingarland. Sjįlfbošališar Ķ.Ę. hafa lagt į sig mikla vinnu til aš koma į žessu sambandi og Utanrķkisrįšuneytiš hefur reynst drjśgur bakhjarl. Svo berast mikilvęg gögn frį Rśslandi til Dómsmįlarįšuneytisins og žar liggja žau ósnert ķ fjóra mįnuši af žvķ žaš var ekki mannafli til aš senda žau til skjalažżšanda.

Žegar félagiš okkar er boriš saman viš systurfélög į Noršurlöndum komumst viš aš žvķ aš viš ęttum aš hafa fjóra starfsmenn til aš geta stašiš sómasamlega aš verki. Bolmagn félagsins, sem samkvęmt reglugerš og löggildingu sinnir fjölmörgum verkefnum fyrir rķkisvaldiš, er svo takmarkaš aš einungis einn starfsmašur hefur veriš aš störfum aš undanförnu.

Į sama tķma og fjįrframlag til félagsins śr rķkissjóši rżrnar um 30% į föstu veršlagi į žremur įrum og er einungis 9,5 milljónir, žį er variš upphęš sem samsvara fimm milljónir į hvern ķbśa ķ žorpi śti į landi svo hęgt sé aš grafa göng yfir i nęsta žorp.

Fyrir fjórum įrum voru samžykkt lög um ęttleišingarstyrki. Žeir įttu aš taka miš af upphęš styrkja į hinum noršurlöndunum. Einungis fjórum įrum sķšar hafa styrkirnir rżrnaš svo mikiš aš žeir nema nś einungis 45% af mešaltali styrkja į hinum Noršurlöndunum og eru einungis žrišjungurinn af hęstu styrkupphęšinni į hinum noršurlöndunum, sem er hjį litlu fręndum okkar ķ Fęreyjum.

Į sama tķma og ęttleišingarstyrkir rżrna hafa fjörtķu milljónum sem śthlutaš var af Alžingi til Vinnumįlastofnunar vegna ęttleišingastyrkja veriš variš ķ eitthvaš annaš. Ég veit ekki ķ hvaš žęr fóru, en žessar fjörtķu milljónir létu a.m.k. ekki sjį sig ķ ęttleišingarmįlum.

Og eigum viš aš nefna eftirfylgniskżrslur til erlendra ęttleišingaryfrvalda. Sem viš höfum lofaš aš vinna vel, til aš skapa traust og tryggja öryggi og vellķšan hinna ęttleiddu barna. Viš fįum ekki krónu ķ žetta verkefni og žaš er ólķšandi hvernig stašiš hefur veriš aš verki fram aš žessu.

Og eigum viš aš nefna PAS - žjónustu eftir ęttleišingu, - sem rķkisvaldiš hefur lofaš aš sinna. Rķkiš setur ekki krónu ķ žaš, sem er aušvitaš til skammar įn žess aš fariš sé ķ samanburš viš passtarf į hinum noršurlöndunum.

Žegar horft er til žess aš fjölmörg börn ķ heiminum eiga ekki fjölskyldu og žęr fjįrmunastęršir sem verja žarf ķ mįlaflokkinn eru svo litlar aš žęr skipta engu mįli ķ rķkisrekstrinum, žį er ešlilegt aš spyrja hvort ķslensk stjórnvöld tķmi ekki aš standa vel aš ęttleišingum.

Og žegar sagt er viš erindreka ęttleišingarfélagsins innan dyra ķ rįšuneytinu aš žaš sé erfitt aš vinna ķ žessum mįlaflokki žvķ aušvitaš sé best aš engar ęttleišingar milli landa fari fram. Žį er ešlilegt aš spyrja sig hvort viš séum ennžį full af fordómum.

Ég veit ekki alveg hvaš viš eigum aš gera – en eitt er vķst aš viš žurfum öll aš legjast į eitt til aš breyta žeim višhorfum sem kristallast ķ framvęmd sem hér hefur veriš tķunduš. Viš žurfum a fį samfélagiš meš okkur.

Hvernig gerum viš žaš?

Ég veit aš mörg okkar hugsa stundum um žaš hvaš hefši oršiš um börnin okkar ef viš hefšum ekki ęttleitt žau. Ég hugsa stundum žannig og ég skelfist žaš sem ég hugsa um - og ég skelfist žau örlög sem bķša allt of margra barna ķ heiminum.

En jafnframt žessum hugsunum geri ég mér betur grein fyrir hversu dżrmętt žaš er sem ég hef og hversu mikilvęgt žaš er aš greina öšrum frį žvķ – og hversu mikilvęgt žaš er aš fręša žį sem nęst mér standa. Ég trśi žvķ aš ef viš deilum reynslu okkar, hvert og eitt, getum viš haft grķšarleg įhrif. Žaš er vegna žess aš hugmyndir feršast stundum eins og faraldur. Malcom Gladvell hefur lżst žessu vel i bók sinni The Tipping Point.

...Žetta er žannig aš hugmyndir og hegšun og skilaboš og afuršir feršast stundum eins og faraldur eša farsótt sem brżst śt. Žęr eru félagslegur faraldur... Hugsašu eitt andartak um faraldur mislinga ķ leikskóladeild. Eitt barn ber vķrusinn inn og hann dreifist til allra hinna barnanna į nokkrum dögum. Og eftir viku eša svo deyr farsóttin śt og ekkert barnanna mun nokkru sinni fį mislinga aftur. Žetta er dęmigerš framganga farsóttar. Žęr breišast śt og deyja śt meš hraši og jafnvel örlitlar breytingar – eins og eitt barn meš vķrus – getur komiš žeim af staš. Mķn afstaša er aš žaš sé oft meš žessum hętti sem breytingar eiga sér staš ķ öšrum hlutum tilverunnar. Hlutir geta gerst skyndilega og litlar breytingar geta skipt mjög miklu... Viš gerum gjarna rįš fyrir aš breytingar ķ dagsins önn séu hęgfara og žaš sé greinilegt samhengi milli orsaka og afleišinga. En žegar žaš gerist ekki – žegar glępum fękkar stórlega ķ New York eša žega kvikmynd sem framleidd er fyrir smįaura veltir milljöršum - žį veršum viš hissa. Ég segi, ekki vera hissa. Žaš er svona sem félagslegur faraldur virkar...

Mér finnst mikiš til ķ žessum samlķkingum herra Gladvells og žess vegna hef ég įkvešiš aš į žeim tķma sem ég į eftir aš gegna stöšu formanns ķ Ķslenskri ęttleišingu ętli ég aš beita mér fyrir žvķ aš félagiš safni góšum og mikilvęgum reynslusögum og frįsögnum frį kjörfjölskyldum meš einhverjum skipulegum hętti. Slķkt įtak er tįknręnt fyrir žį vinnu sem viš žurfum hvert og eitt aš vinna – og ef vel tekst til žį veršur žaš žannig eftir žrjįtķu įr žegar formašur félagsins skošar fortķšina ķ įvarpi į samkomu sem žessari žį veršur śr einhverju meira aš moša en lélegum blašagreinum og harmkvęlum.


Svęši