Fréttir

Vķsir.is - Snżst ekki um vanhęfni heldur žekkingarleysi į ęttleišingum

Dr. David Brodzinsky. VĶSIR/VILHELM
Dr. David Brodzinsky. VĶSIR/VILHELM

Sylvķa Rut Sigfśsdóttir skrifar 20. september 2019 11:15

„Žaš er margt ķ lķfinu sem er ekki algengt en žegar žęr ašstęšur koma upp žurfum viš aš kunna aš takast į viš žęr,“ segir Dr. David Brodzinsky, doktor ķ sįlfręši, ķ samtali viš Vķsi. Hann segir mikilvęgt aš žeir sem starfi meš ęttleiddum börnum og fjölskyldum žeirra hér į landi hafi einhverja žekkingu į ęttleišingum, hvort sem žaš eru kennarar, félagsrįšgjafar, heilbrigšisstarfsmenn eša ašrir.  

„Žaš er ekki hęgt aš vita hvort ęttleišingum fjölgar hér į landi eša fękkar og žaš fylgja vandamįl žegar fólk hefur ekki nęga žjįlfun. Žegar žaš er ekki mikil žörf, žaš er aš segja ef žaš eru ekki margir žannig einstaklingar sem žarf aš sinna, žį er minni hvatning fyrir fagfólk aš leita sér frekari žekkingar. Žetta žżšir aš foreldrar ęttleiddra barna žurfa aš vera sterk og fylgja sķnum mįlum vel eftir, fyrir sig og börnin sķn.“

Nefnir hann sem sambęrilegt dęmi aš foreldrar barna meš sjaldgęfa sjśkdóma žurfa stundum aš berjast til žess aš fį réttar greiningar, rétt lyf og žį žjónustu sem žarf. „Žetta er reyndar kannski ekki besta dęmiš žar sem annars vegar er um aš ręša sjśkdóm og ęttleišing er ekki sjśkdómur. En bęši er samt sjaldgęft. Žaš sem ég reyni alltaf aš segja fagfólki er aš enginn ętlast til žess aš žś vitir allt, en viš getum ętlast til žess aš žś sért opin fyrir žvķ aš lęra.“

 

Meš persónulega reynslu af ęttleišingu

Brodzinsky er sérfręšingur ķ gešheilsu ęttleiddra barna og fósturbarna og er meš įratuga reynslu į bakinu, bęši sem sįlfręšingur og einnig hefur hann persónulega tengingu viš žennan mįlaflokk.

„Ég hef unniš į žessu sviši ķ svona 40 įr, viš rannsóknir, sem sįlfręšingur og sem foreldri. Eiginkona mķn ęttleiddi litla stślku ķ fyrra hjónabandi og ég tók žįtt ķ uppeldi hennar. Til višbótar eigum viš fjögur börn, žrjś önnur śr hennar fyrra hjónabandi og eitt śr mķnu fyrsta hjónabandi. Ég nįlgast mįlaflokkinn žvķ sem fręšimašur, sem sérfręšingur og sem foreldri. Öll žrjś hlutverkin hafa hjįlpaš mér aš skilja žessi mįl enn betur.“

Brodzinsky er staddur į Ķslandi ķ augnablikinu og hélt vinnustofu ķ Reykjavķk ķ gęr ķ tengslum viš ęttleišingarrįšstefnuna Best Practises in Adoption. Rįšstefnan er į vegum Nordic Adoption Council en öll ęttleišingarfélög į Noršurlöndunum standa aš regnhlķfasamtökunum. Ķslensk ęttleišing heldur rįšstefnuna ķ įr og er David ašalręšumašur hennar.

„Hann er einn virtasti fręšimašur į sviši ęttleišinga og fósturmįla. Hann hefur gert mikiš af rannsóknum og er žungavigtarmašur ķ žessum mįlaflokki, žaš er mikill hvalreki aš fį sérfręšing eins og hann til aš vinna meš okkur,“ sagši Kristinn Ingvarsson, framkvęmdastjóri Ķslenskrar ęttleišingar, um Brodzinsky ķ vištali viš Vķsi fyrr ķ vikunni.

Sjį einnig: Félagiš ekki fjįrhagslega drifiš įfram af fjölda ęttleišinga 

 


Kristinn Ingvarsson formašur Ķslenskar ęttleišingar segir aš žaš er mikill hvalreki aš fį sérfręšing eins og Dr. David Brodzinsky til landsins.ĶSLENSK ĘTTLEIŠING

 

Undirbśningur foreldra er lykilatriši

Brodzinsky segir aš žarfir ęttleiddra barna séu į margan hįtt ólķkar žörfum annarra barna. „Žaš eru margar hindranir sem ęttleidd börn žurfa aš komast yfir. Góšu fréttirnar eru aš flestum ęttleiddum börnum gengur vel, en žessi börn eru samt ķ meiri hęttu žegar kemur aš gešręnum vandamįlum. Įstęšurnar fyrir žvķ eru margžęttar. Aš miklu leyti er žetta vegna žess aš žau męta mótlęti svo snemma į lķfsleišinni, eins og aš bśa į stofnun eša munašarleysingjahęli og jafnvel upplifa vanrękslu eša ofbeldi af einhverju tagi. Žaš fer aušvitaš mikiš eftir žvķ frį hvaša landi žau eru ęttleidd, enda er ęttleišingarferliš mismunandi eftir löndum.“

Brodzinsky bendir į aš sum börn hafa veriš flutt nokkrum sinnum į milli staša įšur en žau eru ęttleidd. Bakgrunnur barnanna skiptir žvķ miklu mįli žegar kemur aš gešheilsu žeirra eftir aš žau eru ęttleidd.

„Einnig er undirbśningsferliš ekki nógu gott ķ sumum tilfellum, žannig aš foreldrar geti unniš śr žeim įskorunum sem barniš žarf aš kljįst viš. Ef foreldrarnir eru meš óraunhęfar vęntingar eša eru ekki nógu mešvituš um žaš hvernig įföll ķ ęsku geta haft įhrif į börn og geta žar meš ekki hjįlpaš barninu sķnu aš vinna śr žeim.“

Lykilatriši ķ undirbśningi fyrir foreldra sem eru ķ ęttleišingarferli sé lķka aš fylgja fjölskyldunum eftir, žegar ęttleišingin hefur gengiš ķ gegn.

„Žetta žarf aš vera hnökralaust og óslitiš ferli. Undirbśningur foreldra ķ umsóknarferlinu og helst lķka undirbśningur barnsins ef hęgt er, sem breytist svo ķ stušning og žjónustu viš fjölskylduna eftir ęttleišingu.“
 

Upplifa sorg og missi

Hann segir aš fólk hafi almennt ekki mikinn įhuga į ęttleišingum nema žaš hafi einhverja įstęšu til žess. Foreldrar geti žvķ hjįlpaš barninu sķnu meš žvķ aš ręša žessi mįl viš nįnustu fjölskyldu, nįgranna, kennara og ašra sem umgangast barniš.

„Til dęmis aš segja žeim ašeins frį ęttleišingunni, söguna um žaš hvernig barniš kom ķ fjölskylduna. Aušvitaš žurfa aš vera įkvešin mörk en žaš er jafnvel hęgt aš segja ašeins frį bakgrunni barnsins. Žannig hefur fólkiš sem er ķ kringum barniš ķ daglegu lķfi žess smį skilning į žvķ aš hvaša leiti žau eru viškvęm.“

Ķ mörgum tilfellum žegar börn eru ęttleidd į milli landa žį hefur fólk margar spurningar sem geta stundum veriš barninu óžęgilegar. Žetta į sérstaklega viš um spurningar og athugasemdir hjį börnum į skólaaldri. „Žess vegna er mikilvęgt aš kennarar séu mešvitašir og kunni aš leysa slķkar ašstęšur ef žarf.“

Brodzinsky ętlar aš kynna sér starfshęttina ķ kringum ęttleišingar į Ķslandi į mešan hann dvelur hér. Er hann mjög įhugasamur um ķslenska ęttleišingarmódeliš, sem er einstakt ķ heiminum žar sem žaš er ekki fjįrhagslega drifiš įfram af fjölda ęttleišinga.

„Ég veit aš žaš eru ekki margar ęttleišingar į įri hér į landi. Ég žekki ašeins til starfshįttanna ķ öšrum löndum ķ Skandinavķu og mun nśna komast aš žvķ hvernig žetta er hér. Vonandi mun žaš sem ég hef aš segja passa vel viš vinnuašferšir fagfólks hér į landi sem og į hinum Noršurlöndunum, hvaš žau eru aš gera og hvaš žau žurfa aš gera til aš undirbśa foreldra almennilega. Vonandi lęra žau lķka eitthvaš.“

Hann segir aš žaš įtti sig ekki allir į žvķ hversu flóknar tilfinningar barn getur haft gagnvart žvķ aš vera ęttleitt. „Missir er óašskiljanlegur hluti af ęttleišingu. Til žess aš eignast fjölskyldu sem ęttleiddur einstaklingur žį žarftu aš missa fjölskyldu fyrst. Žó aš barn ęttleitt snemma, jafnvel žaš snemma aš barniš įttar sig ekki į žvķ aš fullu hvaš er aš gerast, veltir žaš žessu fyrir sér eftir žvķ sem žaš eldist. Žau spyrja spurninga og žaš er mikilvęgt fyrir foreldra aš skilja aš žessar spurningar eru ešlilegar og tįkna yfirleitt ekki höfnun į fjölskyldunni į neinn hįtt.“

 


Brįšum hefst nż žįttaröš af Leitin aš upprunanum į Stöš 2 en ķ žįttunum mį fylgjast meš einstaklingum leita aš svörum tengdum lķffręšilegum foreldrum sķnum. STÖŠ 2

 

Vilja skilja įstęšurnar

Brodzinsky bendir į aš allir reyni aš finna sig einhvern tķmann į lķfsleišinni, en hjį ęttleiddum börnum er oft skortur į upplżsingum um uppruna eša fyrstu įrin žeirra. Žetta sé mörgum žeirra erfitt. Önnur eiga erfitt meš aš vinna śr žeim upplżsingum sem žau fį um uppruna sinn.

„Stundum upplifa žau höfnunartilfinningu. Žau skilja ekki almennilega af hverju lķffręšilegir foreldrar žeirra gįtu ekki haft žau hjį sér. Stundum skynja žau žaš sem höfnun og stundum upplifa žau žetta eins og žau hafi veriš tekin frį fjölskyldu sinni og ķ žeim tilfellum getur gremjan og reišin beinst aš foreldrunum sem ęttleiddu žau. Žetta er ekki alltaf einfalt og oft breytast tilfinningar žeirra gagnvart ęttleišingunni meš tķmanum, eftir žvķ sem žau žroskast tilfinningalega og skilja betur hlutverk ęttleišinga.“

Hann bętir viš aš ęttleidd börn byrji lķka meš tķmanum aš velta meira fyrir sér įstęšum lķffręšilegu foreldranna fyrir žvķ aš geta ekki haft žau hjį sér og sżni žvķ jafnvel samśš. 
„Žau velta lķka fyrir sér ašstęšunum, kannski vildu žau ekki lįta barniš sitt frį sér en fjįrhagsleg staša gerši žeim ómögulegt aš halda žvķ.“
Brodzinsky segir aš fólk sem upplifir missi nįi oft aš vinna śr žvķ meš skilningi annarra. En oft séu višhorf og višbrögš annarra ekki hjįlpleg žegar ęttleitt barn er aš kljįst viš tilfinningar eins og sorg eša missi tengdum lķffręšilegum foreldrum sķnum. Ęttleiddir fįi aš heyra setningar eins og „En žś įtt svo įstrķka fjölskyldu ķ dag, af hverju upplifir žś missi?“ og „žś žekktir žau ekki einu sinni,“ eša „žś ert betur sett/ur įn žeirra.“ Hann segir erfitt aš syrgja eitthvaš žegar ašrir skilja žaš ekki, reyna aš gera sem minnst śr žvķ eša jafnvel vķsa žvķ į bug.

„Žś hefur žį ekki žann stušning sem žś žarft til žess aš vinna śr sorginni. Stundum skilja foreldrar ęttleiddra barna žetta ekki aš fullu og žį hefur barniš ekki alltaf svigrśmiš til aš ręša žessar tilfinningar sķnar. Ķ žeim tilfellum geta einstaklingarnir žjįšst og žaš gerir sorgarferliš erfišara, žvķ žetta er svo sannarlega sorgarferli.“

 

Betra aš byrja snemma

Žegar kemur aš žvķ aš segja börnum aš žau séu ęttleidd, eša aš ręša ęttleišinguna viš žau, segir Brodzinsky aš žaš sé betra aš gera žaš frekar fyrr en seinna. „Flestar rannsóknir benda til žess aš foreldrar eigi aš byrja nokkuš snemma. Į leikskólaaldri žį byrja žau aš vera forvitin um fęšingar og mešgöngu, sjį ófrķska konu og spyrja af hverju maginn hennar sé svona stór. Barniš gęti spurt, „kom ég śr žķnum maga?“ og er žaš tękifęri til aš hefja samtališ į nįttśrulegan hįtt.“

Aš hans mati er žetta kjöriš tękifęri til aš svara „önnur kona hafi gekk meš žig.“ Žegar börn eru ęttleidd į milli landa, eins og er tilfelliš meš margar ęttleišingar į Ķslandi, séu žau oft sżnilega ólķk foreldrum sķnum og žvķ gętu fyrstu spurningar og vangaveltur barnsins žvķ til dęmis tengst hśšlit sķnum og foreldra sinna. Ķ mörgum tilfellum er aldrei neinn vafi og barniš er mešvitaš um ęttleišinguna frį upphafi. 

„Žetta hrindir af staš spurningum og opnar į samtališ og opin samskipti um ęttleišinguna og uppruna žeirra. Žaš er mikilvęgara aš hugsa um hvernig heldur en hvenęr žetta samtal į sér staš. Skapa foreldrarnir öruggt umhverfi žar sem barniš getur spurt spurninga og brugšist viš svörunum sem žaš fęr?“

 


Dr. David Brodzinsky segir algengt aš ęttleidd börn upplifi sorg og missi sem getur oft birst sem reiši eša gremja ķ garš foreldranna sem ęttleiddu žau.VĶSIR/VILHELM

 

Sum muna eftir upprunalandinu

Brodzinsky segir aš žaš sé aušvitaš skiljanlegt aš foreldrar vilji aš barniš sé hamingjusamt meš aš vera komin meš fjölskyldu. 

„Foreldrar sem ęttleiša barn eru oftast virkilega hamingjusamir. Žeir hafa jafnvel reynt lengi aš eignast eigiš barn og ęttleišing hefur žį kannski į vissan hįtt leyst ófrjósemisvandamįl žeirra eša aš minnsta kosti veriš leiš fyrir žį til aš stękka fjölskylduna. Foreldrarnir eru žvķ hamingjusamir meš įkvöršunina sķna og vilja žvķ aš barniš sé lķka įnęgt meš aš vera hluti af fjölskyldunni. Ķ flestum tilfellum eru börn žaš, en ęttleišing getur veriš flókin. Börnin eru kannski hamingjusöm en lķka forvitin og meš blendnar tilfinningar. Žau geta veriš sorgmędd yfir žvķ aš vita ekki hvašan žau koma og žeim getur lķka lišiš óžęgilega yfir žvķ aš lķta öšruvķsi śt. Fordómar, hleypidómar og athugasemdir frį öšrum geta haft įhrif į žeirra lķšan, eins og til dęmis varšandi hśšlit žeirra ef hann er dekkri eša augun žeirra ef žau koma frį Asķu.“

Opin samskipti į heimilinu eru žvķ lykilatriši. Aš foreldrar hlusti og veiti skilning, fagni og glešjist en hafi į sama tķma skilning į neikvęšum eša flóknum tilfinningum sem barniš gęti veriš aš upplifa ķ tengslum viš ęttleišinguna. „Ekki reyna aš tala barniš ofan af tilfinningunum og reyndu frekar aš višurkenna žęr. Segšu „Jį žetta er sorglegt“ ef žeim finnst žetta sorglegt, žvķ žau gętu įtt minningar frį žessum tķma.“

Brodzinsky segir aš ķ sumum tilfellum eigi ęttleidd börn skżrar minningar af munašarleysingjahęlum eša fósturheimilum og jafnvel lķka af lķffręšilegum foreldrum sķnum og systkinum. Allt fer žetta eftir žvķ hversu snemma į lķfsleišinni barniš er ęttleitt og hver bakgrunnur žess var fyrir žann tķma.

„Žetta er flókiš verkefni fyrir foreldra en žjįlfun og žekking hjįlpar. Eins og aš žekkja ašra foreldra sem hafa ęttleitt. Stundum koma bestu rįšleggingarnar nefnilega ekki endilega frį sérfręšingum, eša allavega heyrir fólk oft betur, ef rįšin koma frį einhverjum sem hefur gengiš ķ gegnum žessa reynslu. Žess vegna finnst mér mikilvęgt aš tengja saman foreldra sem hafa ęttleitt börn.“

Hann segir aš mikilvęgur hlekkur ķ kešjunni sé aš undirbśa foreldrana vel undir žaš hvernig bakgrunnur barnanna og ašstęšurnar sem žau bjuggu viš įšur, getur mótaš žau sem einstaklinga.
„Undirbśningurinn hefst um leiš og fjölskyldan sendir inn umsókn um ęttleišingu.“

 


Ķ grunnskólum fį ęttleidd börn stundum aš heyra sęrandi athugasemdir eša óžęgilegar spurningar og žvķ mikilvęgt aš kennarar geti rętt ęttleišingar viš nemendur aš mati Dr. Brodzinsky.VĶSIR/VILHELM

 

Sżnir styrk aš bišja um ašstoš

Brodzinsky segir foreldrum alltaf aš gera rįš fyrir įskorunum, stundum žurfa fjölskyldur ekki aš kljįst viš žęr en ef žęr koma upp žį eru foreldrarnir višbśnir og hafa jafnvel įkvešiš fyrirfram hvernig tękla eigi mįliš.
„Ég kżs aš kalla žetta įskoranir frekar en vandamįl og žegar žś gerir rįš fyrir įskorunum, žį koma žęr žér ekki į óvart.“
„Til dęmis ef aš barniš er ekki aš tengjast žér eins vel og žś hafšir vonaš, žį er fagfólk sem getur hjįlpaš žér aš takast į viš žęr ašstęšur. Öll börn žurfa aš takast į viš įskoranir žegar žau fara ķ gegnum žroskaskeiš lķfsins. Ęttleidd börn kynnast žessum įskorunum og auk žess öšrum einstökum įskorunum.“ Oft nęgir aš ręša mįlin heima eša viš nįna ašstandendur en ef žaš virkar ekki žį getur hjįlpaš aš leita ašstošar fagfólks.

„Aš bišja um hjįlp er styrkleikamerki en ekki veikleiki.“ Brodzinsky ķtrekar aš žaš geti skipt miklu mįli hvert er leitaš eftir ašstoš og rįšleggingum. „Ef žś ętlar aš leita til sérfręšings, reyndu žį aš komast aš žvķ hversu vel viškomandi žekkir ęttleišingar. Žaš er jafnvel hęgt aš spyrja ęttleišingarfélagiš um tilvķsun til einhvers sem hefur einhverja žekkingu eša reynslu af žvķ aš vinna meš ęttleiddum börnum.“

Foreldrar ęttleiddra barna žekkja ęttleišingarferliš vel og žurfa oft aš skżra mįlin vel fyrir žeim sem vinna meš barninu en Brodzinsky segir aš fagfólk žurfi aš kunna aš leyfa stundum foreldrunum aš vera sérfręšingarnir og reyna žį aš hlusta og spyrja spurninga til žess aš skilja betur žeirra įskoranir.

„Žemaš ķ fyrirlestrinum mķnum er um mikilvęgi žess aš žjįlfa fagfólk sem vinnur meš fjölskyldum sem ęttleiša og fręša žaš um žaš hvaš ęttleišingar snśast um,“ śtskżrir Brodzinsky. Hann bętir viš aš žó aš žessir ašilar séu mjög fęrir į sķnu sviši žį sé reynsla fjölskyldna ęttleiddra barna einstök og žaš žurfi aš sķna žvķ viršingu og skilning. Žvķ žurfi aš aušvelda žjįlfun fyrir žvķ fagfólki sem vinnur meš žessum börnum eša jafnvel allri fjölskyldunni, svo hęgt sé aš hjįlpa žeim aš komast yfir žęr hindranir sem į vegi žeirra verša.

„Stęrsta įskorunin er aš žau eru ekki alltaf žjįlfuš į žessu sviši. Žaš getur veriš erfitt aš reyna aš vinna meš einhverjum sem viršist ekki skilja žig eša žęr įskoranir sem žś ert aš kljįst viš og jafnvel gefur žér rįšleggingar sem gera jafnvel meiri skaša en gagn. Hafa kannski žveröfug įhrif.“

Aš hans mati snżst žetta ekki um vanhęfni foreldra eša fagfólks heldur žekkingarleysi į mįlaflokknum. Hann segir aš allt of oft fįi félagsrįšgjafar, sįlfręšingar og barnalęknar einfaldlega ekki fullnęgjandi fręšslu um ęttleišingar.  

„Žetta eru oft fyrstu fagašilarnir sem aš hitta žessi börn eftir aš žau koma til landsins.“
 

Svęši