FrÚttir

VÝsir - Um Šttlei­ingu barna

------------------------
Ăttlei­ingum hefur fari­ ÷rt fj÷lgandi hÚr ß landi Ś einkum eftir 1940. Frß lokum fyrri heimsstyrjaldar (1918) fram um 1930 voru ■au um 10 ß ßri a­ me­altali, en seinustu ßrin (1952Ś1958) hafa veri­ veitt r˙mlega 77 Štflei­ingarleyfi ßrlega til jafna­ar.
Eftir SÝmon Jˇh. ┴g˙stsson
------------------------

MikilvŠgt atri­i
SÚrfrŠ­ingar eru allir ■eirrar sko­unar, a­ kj÷rforeldrar eigia­ segja barninu a­ ■a­ sÚ ekki ■eirra barn, og ■a­ er mj÷g mikilvŠgt, a­ ■a­ sÚ gert snemma. Barni­ ■arf a­ vaxa upp me­ ■essari vitneskju, ■ß tekur ■a­ ■essu sem e­lilegum hlut. En ef dregi­ er ß­ segja barninu hi­ sanna, ■anga­ til ■a­ er or­i­ stßlpa­, getur ■a­ haft ska­samleg ßhrif ß sßlarlÝf ■ess. Um ■etta ver­a ■eir, sem hafa millig÷ngu um Šttlei­inguna, a­ frŠ­a kj÷rforeldranna. Barni­ kemst oftast fyrr e­a sÝ­ar a­ hinu sanna, og hjß fßmennri ■jˇ­ eins og okkur Ýslendingum er ˇhugsandi anna­ en svo ver­i. Oft segja fÚlagar e­a kunningjar barninu frß ■essu ß ˇnŠrfŠrinn hßtt og getur ■vÝ or­i­ miki­ um. Erlendir sÚrfrŠ­ingar telja, a­ bezt sÚ, a­ kj÷rforeldrarnir viti ekki um, hverjir eru foreldrar barnsins, og hinni rÚttu mˇ­ur ■ess sÚ ˇkunnugt um kj÷rforeldra ■ess nema ■egar urn ŠttÝngja, vini og nßb˙a er a­ rŠ­a. Er ■essarar reglu gŠtt Ý flestum tilvikum erlendis, en hÚr ß landi er ■a­ oft ˇkleift sakir fßmennis. Ef kj÷rforeldrar ■ekkja foreldra barnsins og Štt, getur komi­ fyrir, a­ ■eir skelli skuldinni ß Štterni­, ■egar ■eir ver­a varir vi­ ˇŠskilega eiginleika Ý fari barnsins og breytir ■etta horfi ■eirra vi­ ■vÝ til hins verra. Og ef mˇ­irin ■ekkir kj÷rforeldra barnsins getur h˙n ˇnß­a­ ■ß og valdi­ ■eim margs konar ÷r­ugleikum.

Hve margar heppnast?
Hve margar Štlei­ngar heppnast vel? Ůa­ fer efalaust mj÷g eftir ■vÝ hvernig s˙ stofnun e­a menn, sem annast Štlei­nguna, og dŠma um hŠfi kj÷foreldranna og lei­beina ■eim, rŠkja hlutverk sitt. T÷lfrŠ­legar skřslur munu varla vera til um ■etta, sem nokkurt mark er takandi ß, og mÚr er a­eins kunnugt um eina rannsˇkn, sem hefur veri­ ger­ um ■etta og nŠr h˙n raunar til fßrra heimila: A follow-up study of adoptive Families, eftir Michaels og Brenner. Ůessir sßlfrŠ­ingar athugu­u heimili 50 kj÷rforeldra. Afsta­a 26 ■eirra til kj÷rbarnsins var gˇ­, hjß 18 fremur gˇ­ og hjß 6 ˇheppileg. Um ■essi sex ˇheppilegu tilfelli segja h÷fundarnir:
Ekkert ■essara barna břr vi­ lÚlegt h˙snŠ­i, ÷ll hafa ■au nˇg til fata og matar, ekkert ■eirra, koma kj÷rforeldrarnir hrottaleg fram vi­ e­a me­h÷ndla ■a­ ß ˇforsvaranlegan hßtt. Ůa­ er ekki Ý ■essum efnum, sem heimilin breg­ast. - ┴gallar ■essara heimila voru Ý ■vÝ fˇlgnir, a­ kj÷rforeldrarnir sinntu barninu of lÝti­, ■ˇtti ˇnŠ­i a­ ■vÝ, voru hir­ulausir um ■a­ e­a spilltu ■vÝ me­ hˇflausu dekri og eftirlŠti. Ůa­ er erfitt a­ vita, hva­ t÷lur ■essar ■ř­a, ■vÝ a­ sambŠrileg hjˇn, sem eiga sjßlf b÷rn, eru ekki tekin til samanbur­ar. En samt sem ß­ur er ßstŠ­a til ■ess a­ Štla, a­ ßrangurinn sÚ fremur gˇ­ur. Ef allrar var˙­ar er gŠtt, ■ß eru sennilega ekki meiri lÝkindi ß ■vÝ a­ kj÷rb÷rn fßi ˇheppilegt uppeldi en b÷rn, sem alast upp me­ foreldrum sÝnum, enda sÚ stÚtt, efnahagur og menning kj÷rforeldra og foreldra sambŠrileg. Hlutskipti kj÷rbarna er lÝklega engu lakara en hlutskipti barna, sem vex upp me­ foreldrum sÝnum flest Ý mi­stÚttum og efna­ri stÚttum ■jˇ­fÚlagsins. Kj÷rforeldrarnir eru yfirleitt Ý gˇ­um efnum, gˇ­ir borgarar, vel kynntir menn, og m.k. engir annmarka- e­a vandrŠ­amenn Ý neinum skilningi Ś en slÝktáver­ur ekki sagt um alla foreldra Ś og ekki er sřnt a­ ■eir lßti sÚr sÝ­ur annt um kj÷rb÷rn sÝn en ■ˇtt ■eir Šttu ■au sjßlfir. Hitt er svo anna­ mßl, a­ ■eir hafa, ■rßtt fyrir gˇ­an vilia, misjafnlega gott lag ß uppeldi barna.

Ăttlei­ingum fj÷lgar.
Ăttlei­ingum hefur fari­ ÷rt fj÷lgandi hÚr ß landi, einkum eftir 1940. Fyrstu 5 ßrin eftir a­ stjˇrnvaldi­ var flutt inn Ý landi­, 1904Ś1908, voru veitt 6 Šttlei­ingarleyfi alls e­a r˙mlega eitt ß ßri, en nŠstu 5 ßrin, 1909Ś1913, voru leyfin 15, e­a 3 ß ßri. Frß ■vÝ Ý lok fyrri heimsstyrjaldar og fram um 1930 voru um 10 leyfi veitt ß ßri a­ me­altali. ┴rin 1933Ś1941 voru veitt samtals 147
leyfi e­a 14.7 ß ßri til jafna­ar, og ßrin 1942Ś1951 voru veitt alls 439 leyfi e­a nŠr 44 leyfi ßrlega a­ me­altali.(1)
SÝ­astli­in 7 ßr, 1952Ś1958, hafa, eftir ■vÝ sem Úg hef komizt nŠst, veri­ veitt um 540 Šttlei­ingarleyfi, e­a r˙mlega 77 ß ßri til jafna­ar. Hefur ■vÝ tala Šttlei­ingarleyfa aukist sÝ­an l÷g um Šttlei­ingu voru sett ßri­ 1953.áĂttlei­ing er ■ˇ miklu tÝ­ari t. d. Ý Danm÷rku en hÚr, ■ar sem um 30. hvert barn er Šttleitt.
á H÷fu­tilgangur Šttlei­ingar er a­ fß kj÷rbarninu betra upp er a­ fß kj÷rbarninu betra uppeldi ogá÷ruggari lÝfskj÷r en ■a­ myndi ß­ ÷­rum kosti hljˇta, enda segir svo Ý upphafi 8. greinar laganna: äLeyfi til Šttlei­ingar ver­ur ■vÝ a­eins veitt, a­ Štla megi Šttlei­inguna kj÷rbaminu heppilega, og Štlun kj÷rforeldra er a­ ala ■a­ upp, ■a­ hefur veri­ ali­ upp hjß ■eim e­a a­rar sÚrstakar ßstŠ­ur eru fyrir hendi."

Uggur um framvindu Šttlei­ingarmßla.
Ţmsir ■eir, sem hafa haft mikil skipti af Šttlei­ingarmßlum eru ■ˇ talsvert uggandi um ■ß framvindu, sem ■au hafa teki­ hÚr og ■ykir ekki nˇgu tryggilega um hn˙tana b˙i­. Vil Úg benda hÚr ß ß­urnefnda grein eftir hrl. Gu­mund Vigni Jˇsefsson, sem um langt skei­ hefur veri­ forma­ur barnaverndarnefndar ReykjavÝkur og mj÷g er kunnugur mßlum ■essum. Gagnrřnir Gu­mundur Ý ■essari grein řmis ßkvŠ­i Šttlei­ingarlaganna og framkvŠmd spumingu, hvort Šttlei­ing Ý spurninu, hvort Šttlei­ing Ý ■vÝ formi, sem h˙n tÝ­kast n˙, eigi rÚtt ß sÚr Ý okkar ■jˇ­fÚlagi, og hvort kostir ■essa forms sÚu ■a­ miklir, a­ ■eir vegi upp ß mˇti ßg÷llum ■ess og ■eim hŠttum, sem ■vÝ kunna a­ vera samfara. Var­ar gagnrřni Gu­mundar a­allega ■rj˙ eftirtalin atri­i:

Viss hŠtta.
ŮvÝ fylgir viss hŠtta, einkum Ý fßmennu ■jˇ­fÚlagi, ■egar afmß­ eru ÷ll fj÷lskyldutengsl milli barns og hins rÚtta foreldris ■ess. BŠ­i eru ■ess dŠmi hÚr ß landi, a­ kj÷rforeldrar vilja komast hjß a­ vita um hi­ rÚtta foreldri kj÷rbarns, og eins hins a­ foreldri vill ekkertáum Šttlei­endur vita. Ůß kosta sumir kj÷rforeldrar beinlÝnis kapps um a­ koma Ý veg fyrir, a­ kj÷rbarn, sem Šttleitt er Ý bernsku, fßi sÝ­ar vitneskju um rÚtta foreldra sÝna. Og ■egar haft er Ý huga, a­ kj÷rbarn mun a­ jafna­i kenna sig til kj÷rforeldris, äer ekki unnt a­ loka augunum fyrir vaxandi lÝkum ß ■eim samskiptum manna, sem ˇl÷gmŠt eru og b÷nnu­ Ý Ýslenzkum rÚtti vegna of nßins skyldleika."

Vandamßl.
╔g held, a­ hÚr sÚ vandamßl ß fer­inni, sem skoti­ getur upp ■ß og ■egar og mun fŠra yfir ■ß, sem hlut eiga a­ mßli, mikla ˇhamingju. Systkini, piltur og st˙lka, sem eiga kj÷rforeldra sitt ß hvoru landshorni og kenna sig til ■eirra, geta hŠglega Ý gˇ­ri tr˙ stofna­ til nßinna kynna og jafnvel tii hj˙skapar eins og n˙ er Ý pottinn b˙i­, en hins vegar mß vÝst telja, a­ ■au komizt sÝ­ar a­ skyldleika sÝnum. Er ■etta vissulega alvarlegt Ýhugunarefni.
á Anna­ atri­i­, sem greinarh÷fundur gagnrřnir, er, a­ samkv. Šttlei­ingarl÷gunum ■urfi einungis a­ leita sam■ykkis ■ess foreldris, sem forrŠ­i barnsins hefur, til ■ess a­ Šttlei­ingin fari fram. Sam■ykki mˇ­ur nŠgir til ■ess a­ ˇskilgeti­ barn ver­i Šttleitt. Ef hjˇn, sem eiga barn, slÝta samvistir, ver­ur forrŠ­i barnsins a­ vera ˇskipt hjß ÷­ru hvoru ■eirra, og ■arf ■ß a­eins sam■ykki ■ess, sem forrŠ­i hefur. N˙ getur hitt hjˇnanna lßti­ sÚr ekki sÝ­ur annt um velfer­ barnsins og veri­ engu sÝ­ur til ■ess hŠft a­ veita ■vÝ gott uppeldi. Fa­ir ˇskilgetins barns, sem b˙i­ hefur me­ barnsmˇ­ur sinni, getur og lßti­ sÚr mj÷g annt um barni­, en hann getur ekki sporna­ vi­ ■vÝ, a­ mˇ­irin sam■ykki Šttlei­ingu ■ess upp ß sitt eindŠmi. Gu­mundur kemst svo a­ or­i um ■etta: äŮegar svona stendur ß;,sřnist engin sanngirni vera Ý ■vÝ a­ leyfa ÷­ru foreldri einungis a­ ßkve­a svo ■ř­ingarmikla rß­st÷fun sem Šttlei­ing er, og rÚtt er a­ hafa Ý huga, a­ Ý reyndinni muni ■au tilvik vera miklu fleiri, a­áeinungis ■urfi a­ lÚita sam■ykkis annars foreldris, ■vÝ a­áoftast mun barn, sem Šttleitt er, anna­vort vera ˇskilgeti­áafkvŠmi foreldra, sem sliti­ hafa samvistir.
á A­ vÝsu gerir 2. mgr. 6. gr. laganna rß­ fyrir, a­ leita skulli umsagnar ■ess foreldris, sem eigi ■arf a­ sam■ykkja Šttlei­inguna, ß­ur en ßvk÷r­un er tekin, en stjˇnvald ■a­ sem Šttlei­ingar leyfi­ veitir, sřnist geta meti­ ■a­ a­ vild sinni, hvort meira e­a minna tillit er teki­ til ■eirrar umsagnar."

═hugunarver­ gagnrřni.
Ůri­ja atri­i­ sem gagnrřni Gu­mundar beinist a­ er fyrirkomulag ■a­ sem n˙ er ßgrei­lu fj÷skyldubˇta samkvt l÷gum um almannatryggingar. Hyggur hann, a­ ■a­ eigi nokkurn ■ßtt Ý hinum ÷rt vaxandi fj÷lda Šttlei­nga. Hann kemst m. a. svo a­ or­i um ■etta:
áäSamkv. 31. gr. l. nr. 50/1946 um almannatryggingar er me­ fj÷lskyldu ßtt vi­foreldra og b÷rn ■eirra yngri en 16 ßra, ■ar me­talin stj˙pb÷rn og kj÷rb÷rn. ═ ■essu sambandi eru stj˙pb÷rn talin ■au ein, sem ekki eiga me­lagsskyldan f÷­ur ß lÝfi.
á Setjum svo, a­ kona, sem ßtt hefur ˇskilgeti­ barn, giftist ÷­rum en barnsf÷­ur sÝnum og eignist Ý hjˇnabandi fleiri b÷rn. Barn hennar, ˇskilgeti­ er ■ß ekki tali­ til fj÷lskyldunnar, ■egar fj÷skyldubŠtur eru greiddar.
á Ůa­ getur ■vÝ veri­ a­ ■vÝá nokkur fjßhagslegur ßvinningur fyrir fj÷lskylduna, a­ heimilisfa­irinn taki ˇskilgeti­ barni konu sinnar a­ sÚr sem kj÷rbarn." Gu­mundi vir­ist, sem gildandi reglur um grei­slu fj÷lskyldubˇta geti or­i­ m÷nnum hv÷t til a­ taka a­ sÚr kj÷rbarn, sem Štla mß, a­ ekki hef­i veri­ teki­ annars." Og ef ■a­ er ■essi hagna­arvon, sem rÝ­ur baggamuninn, sem nŠrri liggur vi­ a­ halda a­ stundum sÚ, ■ˇtt torvelt sÚ a­ koma hÚr vi­ s÷nnunum, er miklu lengra gengi­ en til hefur veri­ Štlazt af l÷ggjafanum, sbr. 8. gr. laganna.
áÍll ■essi gagnrřni Gu­mundar vir­ist mÚr Ýhugumarver­, enda er hann mßlum ■essum mj÷g kunnugur.

Vi­bˇtaratri­i.
Ţmsu mŠtti ■ˇ hÚr vi­ bŠta og vil Úg takmarka mßl mitt vi­ ÷rfß atri­i, er mÚr ■ykja einkum athugunarver­ a­ ■vÝ er tekur til Šttlei­ingarlaganna og framkvŠmdar ■eirra. ╔g vil taka fram, a­ Úg tel ˇtvÝrŠ­an kost ß l÷gunum, a­ samkv. 15. og 16. gr. ■eirra mß fella ni­ur Šttlei­ingu me­ dˇmi sakir řmissa stˇrfelldra annmarka Šttlei­anda e­a kj÷rbarns.
á 1. f 1. gr. laganna er kve­i­ svo ß, a­ ma­ur ■urfi a­ hafa nß­ 25 ßra aldri til ■ess a­ hŠgt sÚ a­ veita honum leyfi a­ taka a­ sÚr kjj÷rbarn. Ef hjˇn Šttlei­a barn, nŠgir, a­ anna­ ■eirra sÚ or­i­ 25 ßra. ╔g tel rÚtt, a­ vafasamt sÚ a­ veita ÷llu yngra manni en 25 ßra leyfi til Šttlei­ingar, enda er afar sjaldgŠft, a­ yngri hjˇn Šski ■ess. En Ý l÷gunum er a­eins ßkvŠ­i um aldurslßgmark Šttlei­anda, en engin um aldurshßmark hans, en ß ■vÝ er ˇtvÝrŠtt miklu meiri ■÷rf. ┴stŠ­ur til ■ess, a­ varasamt er a­ fela ÷ldru­u fˇlki uppeldi barna Ś en kj÷rforeldrar sjß au­vita­ um uppeldi kj÷rbarna sinna og ßstŠ­a er til a­ Štla, a­ fŠstir ■eirra hafi ß­ur haaft uppeldi barna me­ h÷ndum Ś eru ■Šr, a­ Ý elli ■verr a­l÷gunarhŠfi og a­rir sßlarkraftar, vanheilsa og sljˇleiki sŠkja a­ og gera m÷rg gamalmenni lÝtt hŠf e­a ˇhŠf til ■ess a­ bera ßbyrg­ ß uppeldi barna og hafa ■a­ ein ß hendi. Rß­a mß og af erlendum rannsˇknum, a­ aldra­ir kj÷rforeldrar, og ■ß einkum ■eir, sem ekki hafa ß­ur ali­ upp b÷rn, reynist yfirleitt mi­ur hŠfir en kj÷rforeldrar ß gˇ­um aldri. Samband ungra kj÷rbarna vi­ aldra­a kj÷rforeldra ver­ur lÝkara sambandi barna vi­ afa og ÷mmu en vi­ foreldra. Vir­ist mÚr hŠfilegt, a­ ekki sÚ eldri hjˇnum en fimmtugum veitt leyfi til ■ess a­ Šttlei­a nřfŠtt barn, og ÷nnur aldursm÷rk sÚu samrŠmd ■essu, t.d. sÚ eldri hjˇnum en sextugum ekki veitt leyfi til Šttlei­ingar yngra barns en 10 ßra.
Ůetta vŠri hin almenna regla, en frß henni mŠtti ■ˇ vÝkja, ■egar sÚrstaklega stendur ß, eins og ■egar afi og amma barnsins eiga Ý hlut e­a a­rir nßnir Šttingjar, enda hafi ■eir ali­ upp b÷rn ß­ur.
á2. Ý 19. grein Šttlei­ingarlaganna segir: äEf kj÷rforeldri og kj÷rbarn eigast, fellur Šttlei­ing ni­ur." Ekkert er ■vÝ lagalega til fyrirst÷­u, a­ kj÷rforeldri og kj÷rb÷rn stofni til hj˙skarpar. En Úg held, a­ ■etta sÚ andstŠtt si­gŠ­isvitund almennings hÚr ß landi. ┴ milli kj÷rforeldra og kj÷rbarns myndast, ef allt er me­ felldu, s÷mu e­a svipu­ tengsl og si­fer­ileg afsta­a og milli foreldris og barns, og Ý ■eim felst m. a. sß hugsunarhßttur, a­ kynm÷k milli ■eirra sÚu andstŠ­ gˇ­u si­fer­i. Ůetta ßkvŠ­i laganna bř­ur beinlÝnis ■eirri hŠttu heim, a­ kj÷rforeldri taki a­ sÚr kj÷rbarn Ý ˇsi­legum tilgangi e­a ÷­rum tilgangi en ■eim a­ annast uppeldi ■ess og ganga ■vÝ Ý f÷­ur e­a mˇ­ur sta­. A­ mÝnu viti ■arf ßkvŠ­i a­ vera um ■a­ Ý Šttlei­ingarl÷gunum, a­ kj÷rforeldri og kj÷rbarni sÚ banna­ a­ eigast, nema ■ß me­ sÚrst÷ku leyfi, ef Šttlei­ingin hefur fari­ fram ß­ur en kj÷rbarni­ er 21 ßrs. Ý sumum l÷ndum, t. d. Ý Frakklandi, er kj÷rb÷rnum s÷mu kj÷rforeldra banna­ a­ eigast, s÷mulei­is b÷rnum kj÷rforeldra og kj÷rb÷rnum ■eirra, nema sÚrstakt leyfi komi til. Er ■etta r÷kstutt me­ ■vÝ a­ afsta­a ■essara barna hverra til annarra sÚ Ś e­a eigi a­ vera Ś svo til hin sama og vŠru ■au systkini.
á3. ╔g er ■eirrar sko­unar, a­ Šttlei­ingarleyfi eigi a­ jafna­i a­eins a­ veita hjˇnum, en einhleypingum ekki, nema sÚrstaklega standi ß. SÚrstaklega vir­ist mÚr varhugavert, a­ ˇkvŠntum karli sÚ leyft a­ Šttlei­a telpu og ˇgiftri konu sÚ leyft a­ Šttlei­a pilt innan vi­ 21 ßrs aldur, ■vÝ a­ Ý ■vÝ getur falizt si­fer­ileg hŠtta fyrir barni­. A­ ■essu er ekkert viki­ Ý Šttlei­ingarl÷gunum.
á 4. Ůß hallast Úg a­ ■vÝ a­ rÚtt sÚ a­ gera kj÷rforeldri a­ skyldu a­ segja kj÷rbarni, a­ ■a­ sÚ ekki ■eirra eigi­ barn og jafnvel a­ kynna kj÷rbarni hinn rÚtta uppruna ■ess, a­ svo miklu leyti, sem um hann er vita­, ■egar ■a­ er komi­ til vits og ßra. Ůessi vitneskja var­ar kj÷rbarni­ afar miklu, ■ar sem ■vÝ er banna­ a­ ganga Ý hjˇnaband me­ of nßnum skyldmennum sÝnum. Vir­ist mÚr, a­ nau­synlegt sÚ og rÚtt, a­ kj÷rbarn fßi a­ vita rÚttan uppruna sinn, ■egar ■a­ er komi­ til ■roska, og sÚ dˇmsmßlarß­uneytinu skylt a­ lßta ■vÝ ■essa vitneskju Ý tÚ. Hvert kj÷rbarn ■arf a­ hafa skilrÝki um rÚttan uppruna sinn.
á 5. Ý 8. gr. laga um Šttlei­ingu segir svo: äDˇmsmßlarß­uneyti­ skal, ß­ur en ßkv÷r­un um Šttlei­ingarleyfi er tekin, afla sÚr sem gleggstrar vitneskju um hagi vŠntanlegs kj÷rforeldris og kj÷rbarns. Einnig skal leita umsagnar sˇknarprests og barnaverndarnefndar." Um ■etta mikilvŠga atri­i sřnist mÚr vera ■÷rf ß nßnari ßkvŠ­um. Beint liggur vi­ a­ fela barnavernarnefnd a­ annast ßvallt millig÷ngu um Šttlei­ingu og afla sÚr vitneskju um ■ß ■rjß a­ila, sem ■ar eiga hlut a­ mßli,
sem sÚ mˇ­ur e­a foreldra barnsins, barni­ sjßlft og vŠntanlega kj÷rforeldra. Getur varla til mßla komi­, a­ rß­uneyti­, sem leyfi­ veitir, annist sjßlft ■essa millig÷ngu, heldur feli hana einhverri tr˙ver­ugri stofnun. Ůessi milli ganga er, eins og ß­ur er lřst, fˇlgin Ý marg■Šttri rannsˇkn, lei­beiningum og a­sto­.
á 6. ١tt allir sÚu sammßla um a­ Šskilegt sÚ, a­ barni­ fari sem fyrst til kj÷rforeldra sinna, ■arf ■a­ ekki a­ ■ř­a, a­ endanlega sÚ ■ß um lei­ frß Šttlei­ingunni gengi­ lagalega. ═ sumum l÷ndum eru lßtnir lÝ­a nokkrir mßnu­ir, jafnvel eittáßr frßá■vÝ a­ barni­áfer til kj÷rforeldra sinna og ■ar til Šttlei­ingin er andanlega sta­fest lagalega. Er ■ettaágert Ý beggja ■ßgu, bŠ­i mˇ­urinnar og kj÷rforeldranna. Veitistá■eim me­ ■essu mˇti tˇm til ■ess a­ sko­a huga sinn, ■annig, a­ tryggt sÚ, a­ hvorugur a­ilin taki ■essa mikilvŠgu ßkv÷r­un Ý fljˇtrŠ­i. ekki nŠrri ■vÝ allar mŠ­ur geta teki­ ßkv÷r­un um a­ gefa barn sitt ˇfŠtt, a.m.k. er ekki unnt a­ treysta ßvallt ßkv÷r­un mˇ­ur ■ß, ■vÝ a­ fŠ­ing barnsins, ■egar h˙n sÚr ■a­ fer a­ gefa ■vÝ brjˇst og sinna ■vÝ, getur gerbreytt tilfinningum hennar gagnvart barninu. Ëmann˙­legt vir­ist og rangt, a­ telja slÝka ßkv÷r­un bindandi. Mˇ­urhv÷tin er ein hin sterkasta og frumrŠnasta allra mannlegra hvata, og ■ess vegna vir­ist mÚr, a­ einhver ßkvŠ­i ■urfi a­ vera Ý Šttlei­ingarl÷gunum, sem stu­li a­ ■vÝ a­ tryggja ■a­, a­ mˇ­ir afsali sÚr ekki rÚtti sÝnum yfir barni sÝnu fyrir fullt og allt Ý stundar÷rvŠntingu, umkomuleysi og fljˇtrŠ­i og sÚ ekki lokku­ nÚ tŠld til ■ess, heldur geri h˙n ■etta a­ vel yfirl÷g­u rß­i, er, h˙n hefur gert sÚr grein fyrir aflei­ingum ■essarar ßkv÷r­unar sinnar. Ekkert er viki­ Ý l÷gunum a­ ■essari hli­ mßlsins, sem er ■ˇ sannarlega mikilvŠg. Sřnist mÚr einkum nau­synlegt, a­ teki­ sÚ fram Ý l÷gunum hva­a hßttur skuli haf­ur ß a­ afla fullna­arsam■ykkis mˇ­ur e­a foreldris barnsins til Šttlei­ingar ■ess.

Ni­ursta­a.
Ni­ursta­a mÝn er ■vÝ s˙, a­ tÝmabŠrt sÚ a­ endursko­a aettlei­ingarl÷gin og koma jafnframt Ý betra horf a­sto­ og lei­beiningum vi­ ■ß a­ila, sem Šttlei­ingin var­ar persˇnulega. Og ■ar sem Šttlei­ingar eru or­nar hÚr all-tÝ­ar og fer enn fj÷lgandi, ver­ur a­ vanda til ■eirra eins vel og framast er unnt. Alltaf ver­ur a­ hafa Ýá huga velfer­ og framtÝ­ barnsins, sem Ý hlut ß, enga mˇ­ur Štti a­ telja ß a­ lßta barn sitt frß sÚr til Šttlei­ingar, ef h˙n er andlega og lÝkamlega fŠr til ■ess a­ annast sˇmasamlega uppeldi ■ess. Ef ytri a­stŠ­ur hennar eru ÷r­ugar, er fyrsta skylda ■jˇ­fÚlagsins a­ koma henni til hjßlpar, svo a­ h˙n ■urfi ekki a­ lßta barni­ frß sÚr fyrir fullt og allt. Annars er Úg sammßla Gu­mundi V. Jˇsefssyni um ■a­, a­ Ý m÷rgum tilvikum fŠri betur ß ■vÝ, a­ Ýslendingar fylgdu hÚr meir fornum ■jˇ­arsi­ a­ taka b÷rn Ý fˇstur, ßn ■ess a­ rofin vŠru me­ ÷llu tengsl ■eirra vi­ rÚtta foreldra ■eirra. Tryggja mŠtti me­ l÷gum umrß­arÚtt fˇsturforeldra yfir fˇsturb÷rnum ■eirra, og er ■a­ a­ vÝsu n˙ a­ nokkru gert. S÷mulei­is mŠtti tryggja slÝkum b÷rnum erf­arÚtt ß sama hßtt og kj÷rb÷rnum n˙, ef fˇsturforeldrar ˇska ■ess og ■a­ ■ykir mßli skipta. Ekki skal Úg um ■a­ segja, hvort hÚr Štti vi­ a­ taka upp tvenns konar form Šttlei­ingar me­ lÝkum hŠtti og Frakkar hafa: venjuleg Šttlei­ing (adoption ordinaire), sem breyta mß, og ■ar sem tengslin milli barns og rÚttra foreldra eru ekki algerlega rofin og barni­ hefur oftast meira og minna samband vi­ foreldra sÝna og hefur vissar skyldur gagnvart ■eim; og fulla Šttlei­ingu (lÚgitimation adoptive), sem er ˇriftanleg og rřfur algerlega ÷ll tengsl barnsins vi­ rÚtta foreldra ■ess og tengir barni­ s÷mu b÷ndurii vi­ Šttlei­endurna sem vŠri ■a­ ■eirra skilgeti­ barn. ┴ ■essi sÝ­arnefnda tegund Šttlei­ingar sÚr einkum sta­, ■egar um muna­arlaus, yfirgefin og vanrŠkt ■÷m er a­ rŠ­a. Hva­ sem ■essu lÝ­ur, vir­ist vera full ■÷rf ß a­ taka ■etta mßl um fˇstur barna og Šttlei­ingu til gagnver­rar athugunar Ý heild.á

á

(1) Framangreindar t÷lur eru teknar ˙r grein Gu­mundar Vignis Jˇsefssonar: Nokkrar athugasemdir um Šttlei­ingu. TÝmarit l÷gfrŠ­inga, 3. h, 1955, bls. 148Ś153.

VÝsir - Um Šttlei­ingu barna

á


SvŠ­i