Frttir

Frttatminn - slendingar h og hr

Samtminn10. Mar 2016Ritstjrn
Fririka Bennsdttir ritstjorn@frettatiminn.is

Bitna auknir fordmar gagnvart innflytjendum slendingum sem voru ttleiddir hinga sem ungbrn og hafa aldrei tt anna heimaland? Frttatmanum lk forvitni a f svar vi eirri spurningu og leitai til riggja ungra slendinga sem allir eru fddir annars staar hnettinum en hafa bi hr alla sna vi.

Brn sem ttleidd hafa veri fr fjarlgum lndum af slenskum foreldrum eru orin um sex hundru talsins san skrningar hfust kringum 1980. v tmabili hafa a mealtali 14-20 brn veri ttleidd ri, en fjldinn sveiflast milli ra og san 2004 hafa a mealtali 19 brn veri ttleidd ri. Tluvert kapp er lagt a a fylgjast vel me essum brnum og hvernig eim farnast nja heimalandinu og vefsu slenskrar ttleiingar er a finna fjlda frigreina um mlefni. Meal ess sem athygli vekur er a brn sem ttleidd eru til slands virast a mrgu leyti spjara sig betur en brn sem ttleidd eru til annarra Norurlanda. Erfileikar vi tengslamyndun eru til dmis ftari hj brnum sem hinga koma en rum Norurlndum og tt tni einhverfueinkenna og einkenna athyglisbrests og ofvirkni s rlti meiri en hj slenskum brnum almennt, farnast eim flestum mjg vel og skera sig lti sem ekkert r heildinni. a virist skiptast tv horn hvort ttleidd brn leiti uppruna sns eftir a au komast fullorinsr og eins og fram kemur vitlum Frttatmans vi rj ttleidda einstaklinga skiptir vitneskjan um blforeldra sum eirra engu mli mean rum ykir vanta pslbita sjlfsmyndina mean au ekkja ekki upprunann. ll eru au auvita skp venjulegir slendingar og ekkert eirra segist vera fyrir grfum fordmum ea reiti vegna litarhttar sns, a s hins vegar full sta til a vera vakandi fyrir aukningu fordma samflaginu og berjast mti henni me llum rum.

Fjlskyldur eru alls konar

25457_HeidaBjorg_2<img src="http://www.frettatiminn.is/wp-content/uploads/2016/03/25457_HeidaBjorg_2-1156x771.jpg" alt="25457_HeidaBjorg_2" width="1156" height="771" />

Heia Bjrg Plmadttir, lgfringur Barnaverndarstofu, fddist Beirt Lbanon ri 1979 og var ttleidd til slands riggja mnaa gmul. Hn segist ekki hafa ori vr vi mikla fordma hj slendingum, en ttast a eir su a aukast.

Heia Bjrg segist ekki vita nokkurn skapaan hlut um blforeldra sna, fingarvottorinu standi a mir s ekkt, en hn hafi aldrei haft neina rf fyrir a forvitnast um upprunann. Hn hugsi me miklu akklti til konunnar sem eignaist hana a hafa teki kvrun a gefa hana og vera ar me ess valdandi a hn eignaist sna gu fjlskyldu slandi. Heia Bjrg brur sem er tveimur rum yngri, sem einnig er ttleiddur fr Lbanon, lst upp Vesturbnum Reykjavk, gekk Melaskla, Hagaskla, MH og Hskla slands og stundar n doktorsnm lgfri vi Hsklann Reykjavk. Hn er gift Janusi Sigurjnssyni og au eiga tvr dtur, 4 ra og tu mnaa. Hn hefur veri lgfringur Barnaverndarstofu san janar 2009 og aspur segist hn kannski ekki vera fr v a a a vera ttleidd hafi haft hrif starfsvali.

Heppnasta j heimi
a er margt sem spilar saman. Kannski er eitt af v sem a a vera ttleiddur hefur gefi manni a a maur tekur ekki v lfi sem maur lifir sem sjlfgefnu. g lt svo a g hafi veri mjg heppin a hafa fengi essa fjlskyldu, essa foreldra og etta lf v g veit a ef hlutirnir hefu xlast ruvsi vri lf mitt rugglega ekki svona gott. g held a vi sum heppnasta j heimi. maur geti pirra sig stjrnmlastandinu og msu svoleiis, erum vi rk j og hfum allt til alls. A hluta til er a auvita lka uppeldi, g er alin upp vi a a maur eigi a gefa til baka inn samflagi og a vil g gera. Auk ess er barnartturinn svi sem er lti rannsaka og margt hgt a gera . Markmii er a vinna vel og gera gott, fyrir utan a a etta er lka hrikalega skemmtileg lgfri v a spilar svo margt saman.

Heia Bjrg segist hvorki hafa ori fyrir reiti n einelti sem krakki skla og r spurningar og strni sem hn hafi fengi varandi a a mamma hennar vri ekki alvru mamma hennar hafi veri tta fr foreldrum barnanna sem spuru. Brn eru ekkert a pla svoleiis. Mr fannst g frekar vera vr vi fordma fr sumum kennurum; a g yrfti a sanna mig betur en hinir krakkarnir og a eir geru r fyrir v a a tki mann lengri tma a lra hlutina. En g tek a skrt fram a a voru rf undantekningartilfelli. Heia Bjrg segir a eflaust hafa hjlpa sr varandi fordma a hn yki slandi lk fur snum og s v ekki sjlfkrafa stimplu tlensk, en a su auvita alltaf einhverjir sem horfi fyrst og fremst a. g segi alltaf a g s bara slensk, enda nennir maur kannski ekki endilega a segja leigublstjrum ea rum kunnugum visgu sna smatrium, tt uppruni minn hafi aldrei veri feimnis- ea launungarml. Fjlskyldur eru alls konar og vera til me msum htti og a hefur aldrei veri neitt tiltkuml heima a vi systkinin sum ttleidd. Spur hvort hn hafi ekki fari a velta upprunanum meira fyrir sr egar hn var sjlf mir segir Heia Bjrg a a eina sem hn hafi stundum velt fyrir sr sambandi vi a s hvort hn beri kannski einhver sjkdmsgen sem hn viti ekki af. a er a eina. g hlt kannski a g yri uppteknari af essu eftir a g eignaist brn, en a gerist ekki. g er sjlf hraust, sj, nu, rettn, og maur getur heldur ekki drepi sig hyggjum af llum hlutum. a kemur bara ljs.

ruvsi birting fordma gagnvart stelpum
Heia Bjrg segist ekki hafa upplifa aukna fordma gagnvart rum kynttum eigin skinni en auvita viti hn a a s fullt af fordmum samflaginu. Maur sr meiri fordma umrunni, frttum og netinu en g hef ekki ori fyrir eim beint. Svo er spurningin auvita alltaf: hva eru fordmar? a eru fordmar egar einhver hrpar a r kvisorum, j, en eru a fordmar egar einhver horfir ig og heldur sjlfkrafa a srt tlensk? Ea eru a fordmar egar heldur a einhver s ekki eins klr ea ekki eins duglegur af v hann er af rum kyntti? g hef alveg ori fyrir annig fordmum, en a hefur aldrei veri hrpa a mr kvisorum. Brir minn hefur hins vegar lent v, og kannski er etta almennt erfiara fyrir strka. Fordmarnir sem stelpurnar vera fyrir eru dlti ruvsi, g held til dmis a g s eina vinkvennahpnum mnum sem hefur lent v a vera spur hva g kosti. etta er kynjaskipt. Einu sinni fr g starfsmannavital hj strri opinberri stofnun og starfsmannastjrinn hrsai mr srstaklega fyrir hva g talai ga slensku. egar g fer flug er g alltaf vrpu ensku og svo framvegis. En etta eru ekki fordmar sem maur tekur neitt inn sig ea valda manni gindum.

ll bara manneskjur
egar hn var yngri var Heia Bjrg virk stjrnmlum, var um tma varaformaur ungra jafnaarmanna, en hn segir a eftir hrun hafi hn misst hugann v a reyna a koma gu til leiar eim vettvangi. eim tma fann maur ekki a plitkin vri a gera a sem mr finnst hn tti a vera a gera og g hef frekar vali a bta samflagi gegnum vinnuna mna heldur en plitskt starf. En maur aldrei a segja aldrei og hver veit nema maur eigi eftir a fara aftur inn ann vettvang. a umhverfi heillar ekki eins og staan er nna en auvita hrist maur ennan uppgang fordma eins og beraist sustu borgarstjrnarkosningum og a vri sannarlega verugt markmi a taka tt plitk til a reyna a hamla mti v og f flk til a skilja a burts fr litarhtti ea tr erum vi ll bara manneskjur, meira og minna eins.

Fordmar eitra allt

25457_Jonmundur_3<img src="http://www.frettatiminn.is/wp-content/uploads/2016/03/25457_Jonmundur_3-1156x771.jpg" alt="25457_Jonmundur_3" width="1156" height="771" />

Jnmundur Grtarsson leikari er slendingur h og hr tt hann hafi fst Sri Lanka, enda var hann alkominn til slands riggja vikna gamall. Hann segist aldrei hafa haft neina rf fyrir a grafast fyrir um uppruna sinn, a myndi ekki bta neinu vi sjlfsmyndina.

g hef aldrei veri srstaklega hugasamur um a fara til Sri Lanka einu sinni, en nna undanfarin r hef g samt fari a velta v fyrir mr a auvita tti maur a fara og skoa landi ar sem maur fddist, segir Jnmundur Grtarsson spurur hvort hann langi ekki a sj hvaan hann kemur. g hef engan huga v a leita a blforeldrum mnum, g bara mna slensku foreldra og sakna einskis. Kannski spilar inn hversu ungur g var egar g kom til eirra, g hef ori var vi a hj rum ttleiddum krkkum sem g ekki a eftir v sem au voru eldri egar au voru ttleidd virast au hafa meiri rf fyrir a leita blforeldranna.

Ekki sa helvtis negrann
Jnmundur lst upp Vesturbnum, gekk Grandaskla og spilai ftbolta me KR. Hann segist ekki hafa upplifa neina fordma sem hfu djp hrif hann uppvextinum og ekki liti sig sem neitt ruvsi en hina krakkana. a var v meirihttar fall egar sundlaugarvrur Vesturbjarlauginni kallai hann negra egar hann var tlf ra gamall. g var a fara sklasund og var lnuskautum inni, sem var vst banna. Sundlaugarvrurinn henti mr t og egar g var kominn r lnuskautunum og tlai a f a fara aftur inn voru krakkarnir bekknum a reyna a opna fyrir mr. Sundlaugarvrurinn hins vegar st fyrir hurinni og skrai krakkana a au ttu ekki a vera a sa ennan helvtis negra upp. fyrst kveikti g einhverju, fr bara a hgrta, lnuskautai heim og sagi pabba og mmmu fr essu. a var auvita allt vitlaust. g held etta hafi veri enn meira sjokk vegna ess a etta var fullorinn maur, rugglega um sjtugt, hann hlaut a vita um hva hann var a tala.

Flttamaur einhverjum skilningi
Jnmundur segist svo sem hafa lent fordmum san etta var, srstaklega sambandi vi ftboltaleiki, en hann spilai me KR alveg anga til hann flutti Garabinn 15 ra gamall. Maur lenti rasisma hverju sumri kringum ftboltaleikina, anna hvort fr horfendum ea leikmnnum rum lium. g held samt a a s verra ti landi, allavega var g meira var vi etta ar. Spurur hvort hann upplifi a fordmarnir hafi aukist undanfarin r kjlfar aukinnar umru um skn flttamanna og innflytjenda segir Jnmundur a a s ekki hgt a neita v. g held a flk almennt geri sr ekki grein fyrir v hversu mikil hrif ll essi neikva umfjllun hefur. N er g bara slendingur og lt mig sem slkan, en fyrir ann sem haldinn eru essum fordmum er g innflytjandi og hann kemur fram vi mig sem slkan. Auvita m segja a g s flttamaur einhverjum skilningi, g var svo heppinn a f tkifri til a koma hinga og alast hr upp, annig a g vil bara a vi hjlpum essu flki eins miki og vi getum. Fordmar eitra allt.

Ekki innflytjandi me hreim
Jnmundur vinnur n a fjrmgnun uppsetningar leikritinu Disgraced eftir Ayad Akhtar ar sem meginstefi er einmitt eir leyndu fordmar sem krauma samflaginu, einkum gagnvart mslimum. Hann segir a vera sna lei til a opna augu flks og stula a aukinni umru og skilningi vandamlinu. etta verk vekur mann virkilega til umhugsunar og snir fram hva essir fordmar eru heimskulegir, segir hann. v egar llu eru botninn hvolft erum vi bara manneskjur, sama hver litarhtturinn er ea hva trarbrg vi ahyllumst. Jnmundur hefur veri viloandi leiklistina san hann lk Bugsy Malone Loftkastalanum tlf ra gamall, og tskrifaist sem leikari fr listaskla San Fransisco 2014. Hann hefur haft ng a gera san hann tskrifaist en finnst vera kominn tmi a a sna mismunandi kyntti slensku leiksvii og sjnvarpi. a er lngu kominn tmi a auka fjlbreytnina. egar g var a leika sjnvarpsttunum Rtti rddum vi Unnsteinn Manuel etta einmitt miki og vorum bir mjg ngir me a a vi vorum ekki ltnir leika innflytjendur me hreim heldur bara venjulega slenska strka. Flest hlutverk sem g hef leiki hafa veri dkka hlutverki verkinu, sem g skil alveg, en maur er bara slendingur og getur alveg leiki eins og einhver annar. Vi verum a fara a endurspegla a llum svium samflagsins a fjlmenningin er komin til slands. Vi erum alls konar.

Vantar eitt stykki psluspili

25457_Brynja_2<img src="http://www.frettatiminn.is/wp-content/uploads/2016/03/25457_Brynja_2-1156x771.jpg" alt="25457_Brynja_2" width="1156" height="771" />

tt Brynja Valdimarsdttir s afskaplega ng me sna slensku fjlskyldu hefur hn hafi ferli til ess a hafa upp blmur sinni Sri Lanka. hennar huga er nausynlegt a ekkja rtur snar og uppruna.

Brynja Valdimarsdttir fddist Sri Lanka fyrir rmum rjtu rum og kom til slands sex vikna gmul ann 14. desember 1985. Hn segist alltaf hafa liti sjlfa sig sem slending, enda uppalin vi slenska menningu, tunguml og hefir. Brynja lst upp Akranesi, ar sem hn br enn, og spur hvort hn hafi upplifa sig sr bti v litla bjarflagi hlr hn og segir a eins trlega og a kannski hljmi hafi r veri sex stelpurnar fr Sri Lanka hennar rgangi, auk ess sem hn eigi brur sem var ttleiddur fr Guatemala tveimur rum undan henni. sklanum hafi lka veri krakkar sem ttleiddir voru fr Indnesu, Suur-Kreu, Kna og Guatemala annig a aldrei hafi komi til ess a hn yri fyrir einelti vegna tlits sns.

Voalega talaru ga slensku
Vi vorum svo ung egar vi komum og lumst ll upp saman, annig a maur s engan mun, segir hn. g hef ekki ori vr vi neitt einelti og aldrei ori fyrir v sjlf, allavega ekki vegna litarhttar. g hef auvita fengi alls konar komment gegnum tina, en a er ekkert sem g tek inn mig. g held a hugarfar manns sjlfs stjrni v miki hvernig maur upplifir svoleiis. Ef g vildi alltaf leika frnarlambi gti g vel vali a, en g vil miklu heldur leika sigurvegarann. g vil mun frekar muna a jkva. g ver lka a taka fram a egar g hef ori fyrir fordmum hefur a ekki veri hr slandi heldur erlendis. g bj fjgur r Boston egar g var nmi og ar fann maur fyrir fordmunum. Hr segir flk, srstaklega eldra flk, stundum velkomin til slands ea voalega talaru ga slensku, en a er bara einlgt og fallegt, finnst mr.

Hgrt yfir papprunum
Brynja hf fyrir skmmu ferli til ess a hafa uppi blforeldrum snum, til a finna sasta bitann psluspili um a hver hn er, eins og hn orar a. Mig hefur lengi langa a grafast fyrir um uppruna minn, en g var aldrei tilbin til ess. Nna er g tilbin og hef roska til a gera r fyrir alls konar astum og niurstum n ess a fara vrn. g veit ekkert hvernig manneskja blmir mn er, veit ekki einu sinni hvort hn er lfi, ea hvort hn krir sig nokku um a heyra fr mr, en etta er samt eitthva sem g ver a reyna. Skmmu fyrir ramtin sustu fkk Brynja hendur pappra sem fylgdu henni til landsins snum tma, ar sem meal annars var a finna fingarvottor hennar, nafn mur, fingarsta og a nafn sem Brynja bar ur en hn fkk slenska nafni. Hn hafi samband vi innanrkisruneyti og fkk skjlin hendur innan vi viku sar. Hn segist ekki hafa veri vibin v a etta gengi svona hratt fyrir sig og a hafi veri skaplega tilfinningarungin stund a opna skjalapakkann. g horfi heillengi papprana borinu heima hj mr ur en g ori a opna . Mr lei eins og g vri a f upplsingar sem ddu a g hefi veri einhver allt nnur manneskja sama lfi. Loks opnai g papprana og strax fyrstu blasu var fullt af upplsingum sem g hafi ekki hugmynd um. g fr bara a hgrta, etta opnai alveg njan heim.

Merki um endanlega st
Brynja segist svo sem ekkert vita hvers vegna mir hennar hafi kvei a gefa hana til ttleiingar en hn s henni endanlega akklt fyrir a. Hn hefur rugglega upplifa sig kraa af ti horni og ekkert anna boi. papprunum kemur fram a hn var gift, nafn fur kemur ekki fram og ekki heldur hvort hn tti fleiri brn. Mr finnst a merki um endanlega st a hafa gefi mig til ess a tryggja a g tti betra lf en hn gti boi mr. Hn var sjlf stanum og afhenti hinni mur minni mig og verandi mir sjlf get g varla mynda mr hversu skaplega srt a hefur veri. egar maur hugsar um frn ltur maur lfi rum augum. a er gjf 365 daga ri, gjf sem maur verur a fara vel me og lta gott af sr leia. tt Brynja hafi lengi velt uppruna snum fyrir sr segir hn a s kvrun a leita upprunans hafi fyrst fyrir alvru byrja a skjta rtum egar hn gekk me son sinn sem er dag riggja ra gamall. egar g fr fyrstu mraskounina var spurt um sjkdma fjlskyldunni og rann upp fyrir mr a svona hluti yrfti g a vita. a er lka dlti skrti a sonur minn skuli vera eini einstaklingurinn heiminum, sem g veit um, sem er bltengdur mr. a er mjg srstk tilfinning. g er ekki a segja a bltengsl skipti llu mli, en au skipta mli.

Ver a reyna
Nstu skref upprunaleitinni eru a senda fyrirspurn til Sri Lanka me nafni blmur Brynju og svo hefst biin eftir svrum aan. egar au berast, hvort sem tekst a hafa upp mur hennar og systkinum ea ekki, tlar Brynja a fara til Sri Lanka fyrsta sinn og upplifa rtur snar. g hef aldrei fari, en a er eitthva sem togar mig mjg sterkt anga. g held a flestir vilji vita snar rtur og uppruna a einhverju leyti. g hef veri a velta essu fyrir mr alveg san g var ltill krakki. Ekki a a g s eitthva stt, alls ekki, g er voalega ng a eiga fjlskyldu sem g hr og finnst g hafa veri heppin a llu leyti. En a vantar samt eitt stykki psluspili og g held a g urfi nausynlega a finna a. Kannski tekst a ekki en g ver allavega a reyna.

Frttatminn - slendingar h og hr


Svi