FrÚttir

Morgunbla­i­ - A­ sjß fyrir lit

Nj÷r­ur P. Njar­vÝk
Nj÷r­ur P. Njar­vÝk

Alltaf ÷­ru hverju birtist hÚr ß fjˇsbitanum sß ljˇti sßlarp˙i sem kallast kyn■ßttafordˇmar og lifir ß ■vÝ hugarfari manna a­ geta ekki liti­ ■ß rÚttu auga sem eru ÷­ru vÝsi en ■eir sjßlfir. ═ okkar heimshluta byggjast ■essir fordˇmar oftast nŠr ß ˙tliti fˇlks, ß litarhŠtti ■ess, ß ■vÝ hugbo­i a­ ■ar sem fari bl÷kkumenn, arabar, e­a fˇlk af hinum svokalla­a gula kynstofni (■ar me­ taldir indjßnar og inn˙Ýtar), ■ar megi b˙ast vi­ undirferli og illvirkjum. Af hinu d÷kka ˙tliti er umsvifalaust dregin ßlyktun um skuggalegt innrŠti.á
Kyn■ßttafordˇmar geta einnig snert a­ra ■Štti Ý mannlegum samskiptum, einkum lÝfsvi­horf sem tengd eru ˇsveigjanlegri tr˙arsannfŠringu e­a yfirdrottnun. Hi­ fyrrnefnda sjßum vi­ vÝ­a Ý heimi m˙slima og hi­ sÝ­arnefnda kemur t.d. fram Ý ■vÝ a­ Kˇreumenn eru litnir hv÷ssu hornauga Ý Japan. Og margir ═slendingar hafa kvarta­ yfir ■vÝ a­ Danir lÝti ni­ur ß ■ß. Sambland af togstreitu tr˙ar og yfirdrottnunar sjßum vi­ Ý hinni blˇ­ugu illdeilu manna ß Nor­ur-═rlandi.
Ůessir fordˇmar hafa fylgt mannskepnunni lengi og stafa nŠr Švinlega af ■vÝ a­ menn neita a­ setja sig Ý spor annarra til a­ reyna a­ skilja ■ß, en heimta ■ess Ý sta­ a­ a­rir samlagis ■eim sjßlfum, ver­i eins og ■eir. Ůessu fylgir oft einkennilegur tvÝskinnungur eins og ■egar vi­ ═slendingar berum miki­ lof ß ■ß landa okkar sem flytjast burt og halda sem lengst Ý ■jˇ­erni sitt, en heimtum svo a­ ■eir ˙tlendingar sem flytjast hinga­, gleymi uppruna sÝnum umsvifalaust: til skamms tÝma sviptum vi­ ■ß meira a­ segja nafni sÝnu um lei­ og vi­ kr÷f­umst ■ess a­ a­rar norrŠnar ■jˇ­ir virtu Ýslenska nafnhef­.
Saml÷gun litarhßttanna er svo ÷nnur saga. H˙n gerist a­eins me­ blˇ­b÷ndum og er kyn■ßttahatrinu mikill ■yrnir Ý augum.

Alvarlegt mßl
ŮŠr fregnir berast n˙ frß SvÝ■jˇ­ a­ kyn■ßttahatur hafi magnast svo mj÷g ■ar Ý landi, a­ fari­ sÚ a­ limlesta innflytjendur og jafnvel myr­a ■ß vegna ˙tlits. Sem betur fer hefur slÝkt ekki gerst hÚr, en ■ˇ hefur oft veri­ veist a­ slÝku fˇlki. Og n˙ nřveri­ eru tv÷ dŠmi um birtingu sßlarp˙kans sem nŠrist ß fordˇmum, ■ˇtt me­ ˇlÝkum hŠtti sÚ.
Anna­ dŠmi­ er s˙ kv÷rtun bandarÝskra hermanna a­ ■eim hafi veri­ vÝsa­ ˙t af skemmtista­ vegna litarhßttar. N˙ hef Úg ekki fari­ dult me­ ■ß sko­un mÝna, a­ Úg er andvÝgur ■vÝ a­ hÚr sÚ erlend herst÷­. ╔g tel ■a­ minnkun hverri sjßlfstŠ­ri ■jˇ­ a­ hafa Ý landi sÝnu erlenda hermenn, og gildir ■ß einu hva­an ■eir koma. Hins vegar snertir s˙ sko­un ß engan hßtt ■ß einstaklinga sem hÚr starfa Ý herst÷­inni hverju sinni, enda rß­a ■eir engu um dv÷l hersins. Okkur ber a­ umgangast ■ß sem einstaklinga ß sama hßtt og anna­ fˇlk sem gistir land okkar. Ůess vegna skiptir engu Ý ß­urnefndu dŠmi hvort mennirnir sem halda ■vÝ fram a­ ■eim hafi veri­ vÝsa­ burt vegna litarhßttar, eru hermann e­a ekki. En ef svo er komi­ Ý ReykjavÝk, a­ m÷nnum sÚ vÝsa­ ˙t af almennum skemmtist÷­um e­a veitingah˙sum vegna litarhßttar, ■ß er ■a­ alvarlegt mßl og ver­ur a­ taka f÷stum t÷kum ■egar Ý sta­. Ůa­ mß engum lÝ­ast a­ fˇtumtro­a ■annig sjßlfs÷g­ustu mannrÚttindi.

B÷rnin okkar
Hitt dŠmi­ er grein eftir Magn˙s Ůorsteinsson bˇnda sem birtist Ý dßlknum Velvakanda Ý lok nˇvember og nefnist Ůjˇ­arsjßlfsvÝg. Ůar er ■vÝ haldi­ fram a­ flestar norrŠnar ■jˇ­ir sÚu "ß lei­inni til sjßlfsvÝgs me­ takmarkalausum innflutningi fˇlks frß l÷ndum ■ri­ja heimsins". áVill greinarh÷fundur vernda atgervi og au­leg­ Ýslenska kynstofnsins "me­ ■vÝ a­ koma ß l÷ggj÷f um verndun Ýslensks ■jˇ­arstofns, en Ý ■eirri l÷ggj÷f ■arf a­ felast bann vi­ innflutningi fˇlks frß l÷ndum ■ri­ja heimsins, ekki sÝst Šttlei­ingarbarna og kvenna frß TŠlandi og Filippseyjum".
Ůessi grein lei­ir hugann a­ frŠgri kenningu sem nefnd var "Blut und Boden" Ý ■ri­ja rÝkinu sem ßtti a­ lifa Ý ■˙sund ßr ß hugsjˇninni um hreinrŠkta­an yfirbur­akynstofn hins norrŠna manns. Greinarh÷fundi vir­ist hins vegar ekki kunnugt um a­ Ýslensk ■jˇ­ hefur aldrei geta­ "stßta­" af ■vÝ a­ tilheyra hreinrŠktu­um norrŠnum kynstofni. Vi­ erum frß upphafi blanda norrŠnna manna og kelta sem settust hÚr a­, gßfust ■essu landi og ger­u ■a­ a­ sÝnu, og ger­ust ein ■jˇ­ me­ ■eim lifna­arhßttum sem a­stŠ­ur Ý ■essu landi kr÷f­ust og gßtu sÝ­an af sÚr ■ann arf sem vi­ k÷llum Ýslenska menningu og fest Ý sam■Šttingu lands, ■jˇ­ar og tungu, hinni frŠgu ■renningu sem Snorri Hjartarson or­a­i svo vel.
Ůa­ fˇlk sem sÝ­an hefur flust hinga­, sest hÚr a­ og gengi­ inn Ý ■jˇ­ okkar, hefur hvergi spillt henni, heldur miklu fremur au­gag­ hana. Kannski er skřrasta dŠmi­ a­ finna Ý tˇnlistarlÝfi okkar. Vi­ h÷fum veri­ svo einstaklega heppin a­ hinga­ hafa flust tˇnlistarmann, sem margir hafa veri­ forystumenn ß ■vÝ svi­i, og ■eir hafa allir auki­ lÝf okkar a­ fegur­ listarinnar.
Kynlegt er a­ greinarh÷fundur skuli veitast sÚrstaklega a­ Šttlei­ingarb÷rnum. Ekki veit Úg hvort hann hefur reynslu af ■eim. Ůa­ hef Úg hins vegar. Meira en tuttugu ßra reynslu. Ůa­ er stˇrkostlegt ■egar tekst a­ lei­a saman foreldra sem vilja eignast b÷rn og b÷rn sem vilja og ■urfa a­ eignast foreldra. Ůegar ■essi b÷rn koma hinga­, eru ■au ═slendingar. ═slenska er mˇ­urmßl ■eirra og ˙tilt skiptir engu Ý ■vÝ sambandi. Ůau eru ■egar frß upphafi ═slendingar og geta aldrei or­i­ neitt anna­. Ůau eru einfaldlega b÷rnin okkar.

Írstutt saga
Sagt er a­ ■ß fyrst sÚum vi­ laus vi­ kyn■ßttafordˇma ■egar vi­ sjßum einstaklinginn en ekki litarhßttinn. Ef bari­ er a­ dyrum okkar og vi­ hugsum ■egar vi­ opnum: ■etta er svertingi, - ■ß erum vi­ enn me­ kyn■ßttafordˇma. Ef vi­ hins vegar hugsum ekkert e­a hugsum ˇsjßlfrßtt: ■etta er manneskja e­a ■etta er Jˇn - ■ß erum vi­ laus undan b÷lvun fordˇmanna.
Og n˙ vil Úg lj˙ka ■essum or­um me­ ÷rstuttri s÷gu. Veturinn 1956-57 bjˇ Úg ß st˙dentaheimili Ý Munchen sem hÚt Internationales Haus og haf­i ß stefnuskrß sinni a­ ■ar byggju nßmsmenn frß sem flestum l÷ndum heims Ý sßtt og samlyndi. Vi­ sem fyrir vorum, ßttum a­ kynna nřja Ýb˙a, og a­ ■vÝ kom a­ mÚr var fali­ ■a­ verkefni. Ůetta var ungur ma­ur frß su­urrÝkum BandarÝkjanna. Allt gekk vel ■ar til vi­ komum Ý matsalinn a­ fß okkur a­ bor­a. Vi­ sˇttum okkur mat ß bakka, og Úg gekk ß undan honum og settist vi­ bor­. En hann kom ekki ß eftir mÚr, heldur stˇ­ ß mi­ju gˇlfi eins og ■vara. ╔g veifa­i honum a­ koma, enhann hreyf­i sig ekki. Ůß gekk Úg til hans og spur­i hva­ vŠri a­. Hann sag­ist ekki geta sest vi­ bor­i­. ╔g leit ■anga­ og tˇk ■ß eftir ■vÝ a­ Úg haf­i sest ß mˇti ungri st˙lku frß Senegal, sem var a­ lŠra lŠknisfrŠ­i, biksvartri st˙lku, stˇrglŠsilegri sem var sÝbrosandi og hvers manns huglj˙fi. Ungi ma­urinn gat ekki sest vi­ sama bor­ og svertingi. ╔g sag­i honum ■ß a­ hann ■ekkti reglur h˙ssins. Anna­ hvort settist hann hjß st˙lkunni umsvifalaust, e­a flytti burt. Ůessi saga endar vel. Ungi ma­urinn settist hjß st˙lkunni, og ■au ur­u mestu mßtar.á

A­ sjß fyrir lit


SvŠ­i