Fréttir

Vķsir.is - Hver lęknar sįrin?

Föstudaginn 20.10.2023 birtist skošun į visir.is eftir Selmu Hafsteinsdóttur, móšur ęttleidds drengs. Žar fer hśn ašeins yfir žann mun į milli lķffręšilegra barna sem alast upp meš įstrķkum foreldrum frį fęšingu og ęttleiddra barna sem eru ęttleidd til įstrķkra foreldra. Af hverju žarf aš grķpa börnin okkar strax. Ķ lok į greininni er reynslusaga móšur sem į tvö ęttleidd börn į grunnskólaaldri og lżsir hśn žvķ aš yngra barniš var gripiš strax en eldra barniš ekki og munurinn žar į milli er slįandi.

-Aldur: 0įra (ęttleidd börn 2 įra og eldra)

-Foreldrar fį skimun fyrir fęšingaržunglyndi og ungbarnaeftirlit (foreldrar ęttleiddra barna fį enga skimun og žaš er ekkert ungbarnaeftirlit, en žaš er mikil žörf fyrir aš grķpa žessar fjölskyldur žar sem ęttleišingaržunglyndi er 40% algengara en fęšingaržunglyndi)

-Svefnlausar nętur vegna tanntöku, veikindaeša žroskastigs barnsins. Foreldrar geta huggaš og hugsaš um barniš į nóttunni. (ęttleidd börn fengu ekki huggun į nęturna žegar žau bjuggu į barnaheimilum, enginn huggaši žau viš tanntöku eša viš veikindi og óróleika. Svefnlausar nętur eftir heimkomu eru yfirletitt vegna žess aš barniš er hrętt, óöruggt, žekkir ekki žaš aš hafa fólk til stašar fyrir sig, night terror, martrašir, kvķši)

-Foreldrar og barniš eru aš kynnast ešlilega (Foreldrar og ęttleidd börn kynnast į mešan barniš er stįlpaš, talar ekki sama tungumįl og barniš er ķ įfalli)

-Barn upplifir nįnd og öryggi (ętleitt barn hefur ekki upplifaš nįnd og öryggi, foreldrarnir byrja strax aš kenna žeim nįnd og öryggi og vinna ķ aš kenna žeim aš tengjast)

-Barniš vex og dafnar ķ fašmi fjölskyldunnar (Ęttleitt börn eru minni og léttari vegna nęringarskorts og vanrękslu og hafa ekki fengiš aš tengjast fulloršnum į ešlilegan hįtt)

-Barniš lęrir tungumįliš sitt (ęttleitt barn žarf aš lęra nżtt tungumįl og foreldrarnir skilja ekki “gamla” tungumįliš)

-Barniš fęr ešlilegar taugatengingar ķ heilanum (ęttleitt barn er alls ekki meš ešlilegar taugatengingar ķ heila vegna vanrękslu. Žau eru ķ streitu įstandi, föst ķ fight-flight-fawn mode og žaš eru eyšur ķ heilanum žeirra. Žaš žarf aš byggja upp žessar tengingar sem tekur mikla vinnu og langan tķma og m.a. hjįlpa žeim aš vinda af streitu įstandinu)

-Barniš er oršiš 2 įra, er ķ leikskóla og gengur vel. (Ęttleidda barniš er 2 įra og er loksins ęttleitt til frįbęrra foreldra. Meš žvķ er barniš rifiš śr žvķ öryggi sem žaš žekkir og sett ķ ókunnugar ašstęšur žar sem foreldrarnir tala ekki einu sinni sama tungumįl og skilja ekki barniš. Allt er nżtt fyrir žvķ, lyktin, umhverfiš, fólkiš, fötin, maturinn, heimiliš, meir aš segja tannburstinn. Barniš žekkir bara stķfan ramma barnaheimilisins. Sum börn hafa t.d. aldrei veriš nįlęgt karlmanni.)

-Barniš er 3 įra og er ķ leikskóla barniš er forvitiš og kannar heiminn. (Foreldrar ęttleiddra barna setja barniš sitt ķ leikskóla, žaš er umhverfi alveg eins og barnaheimili. Žaš er trigger fyrir börnin okkar. Foreldrar byrja strax aš berjast fyrir žjónustu, stušningi og skilningi fyrir barniš sitt. Engin sérstakur stušningur er ķ boši fyrir ęttleidd börn žegar žau byrja ķ leikskóla og oft eru žau ķ engum sérstökum forgangi. Talaš er um aš žau žurfi greiningu til aš fį stušninginn. Aš fį greiningu tekur tķma en viš viljum aš börnin okkar séu gripin strax til aš byggja žau upp eftir vanrękslu og įföll ķ ęsku. Börnin fį ekki ķslenskukennslu en eru samt tvķtyngd žegar žau koma til landsins. Ęttleiddu börnin eru ekki forvitin aš kanna heiminn, žau eru oft aš leika sér “einhverfulega” einhęfa leiki, fela sig bak viš bók, gera alltaf žaš sama til aš finna öryggiš. Žau eru ķ streituįstandi aš reyna aš lifa leikskóladaginn af.)

-Barniš er ķ leikskóla og vinur barnsins kvešur og fer ķ annan leikskóla. Barniš getur veriš leitt aš missa vin sinn en er fljótt aš jafna sig į žvķ. (Ęttleidda barniš getur upplifaš mikinn ótta žar sem žaš bjó į barnaheimili og žį kom stundum fólk ķ “heimsókn” og tóku barn meš sér og žaš kom aldrei aftur į barnaheimiliš. Žegar barn eša starfsmašur hęttir į deild sem ęttleidda barniš er į, žį žarf aš undirbśa žaš vel og styšja vel viš ęttleidda barniš.)

-Barniš er komiš ķ grunnskóla, spennandi tķmar. (Ęttleidda barniš er komiš ķ grunnskóla og žį žurfa foreldrar aš byrja upp į nżtt til žess aš fį skilning, stušning og žį žjónustu sem barniš žarf til aš finna til öryggis og vegna vel ķ skólanum. Aftur er barniš į nżrri stofnun sem er grunnskóli, žaš er lķka eins og barnaheimili bara meš eldri börnum. Barniš er kannski komiš meš greiningu en einkenni tengslaröskunar svipa mjög til ADHD og einhverfu og žaš er töluvert algengt aš börnin okkar séu ranglega greind meš ADHD og einhverfu en kannski er žaš tengslaröskunin sem um aš ręšir. Barniš kann ekki almennilega félagsfęrni enda er barniš “forritaš” žannig aš žaš er bara aš reyna aš lifa af. Žess vegna eru börnin flest meš hegšunarvanda og flest eiga erfitt meš félagsfęrni. Ef barniš er ķ streituįstandi sem žaš nś oftast er žar sem lķkami žess er “forritašur” žannig eftir įföllin ķ ęsku, žį į žaš erfišara meš aš tengjast rökhugsuninni og lęra. Allt ašgengi aš framheilanum (žar sem rökhugsunin į sér staš) er erfišara žegar barniš er st0šugt ķ ótta. Ęttleiddu börnin žurfa fyrst og fremst aš upplifa öryggi og fį ró ķ taugakerfiš til žess aš geta lęrt. Skólinn veršur aš grķpa žau strax og gefa žeim žetta öryggi og stušning.)

Reynslusaga móšur sem į tvö börn ķ grunnskóla. Annaš barniš fékk hjįlp og stušning strax ķ grunnskóla en eldra barniš ekki og munurinn į velferš žeirra er svakalegur.

Ég į tvö börn sem bęši voru į barnaheimili fyrstu įr lķfsins. Annaš er oršiš stįlpašur unglingur ķ dag, hitt er į mišdeild ķ grunnskóla. Bęši börnin eru meš mjög svipuš einkenni, en žaš yngra hefur beitt ofbeldi ķ skóla (og heima lķka) mešan žaš eldra hefur aldrei beitt ofbeldi ķ skóla (bara heima).

Heilažroski žeirra beggja er ašeins eftir į žvķ enginn hélt į žeim eša elskaši žau fyrstu įr žeirra į barnaheiminu og žį myndušust ekki žessar naušsynlegu tengingar ķ heila žeirra. Žau lęršu hins vegar aš bjarga sér meš sjarma og hnyttnum tilsvörum, sem ruglar umönnunarašila verulega mikiš og allt lķtur svo vel śt į viš.

Stóri munurinn į žeim tveim er žaš aš yngra barniš fékkr ašstoš strax ķ skóla (žar sem barniš var aš meiša kennara og žį var gripiš inn ķ um leiš). Aušvitaš spilar inn ķ aš žekking į įföllum og afleišingum žeirra fer hratt vaxandi, en ašallega sżnist mér munurinn felast ķ hvar barniš sżnir ofbeldishegšun.

Eldra barniš fékk ekki žessa ašstoš ķ skólanum žar sem barniš sżndi ekki ofbeldishegšun ķ skólanum, var sjarmerandi og alltaf ķ “lifa af” įstandinu meš sjarma sķnum.

Ķ lok tķunda bekkjar fékk ég loksins ķ gegn endurmat į greiningu og žį kom ķ ljós aš barniš er į mörkum žess aš vera meš greindarskeršingu. Žaš er hins vegar, eins og svo mörg börn af barnaheimilum, svo grķšarlega street wise, klįrt ķ aš spjara sig ķ samskiptum viš fulloršna. En žaš aš vera į mörkum greindarskeršingar sżnir aš žaš hefši aldrei getaš lokiš grunnskóla įn ašstošar heils teymis sem hélt utan um žaš.

Rannsóknir sżna aš vitsmunagreind tengsla raskašra barna er oft lęgri en jafnaldra žeirra, žvķ heilinn žeirra žarf lengri tķma til aš žroskast. Taugatengingar ķ heilanum sem įttu aš myndast ķ frumbernsku eru einfaldlega ekki til stašar vegna žess aš hlżjuna og įstina skorti. Žannig getur 12 įra barn veriš meš žroska 8 įra barns žar sem veriš er aš bera ęttleidda barniš saman viš jafnaldra sķna ķ įrum tališ. Ef barniš sķšan elst upp viš skilning og hlżju ķ umhverfi žess, žį getur barniš nįš jafnöldrum sķnum į nokkrum įrum žegar heilinn hefur fengiš tķma til aš žroskast ķ miklu öryggi og góšum tengslum. En til žess aš žetta gerist, žurfa ALLIR sem aš uppeldi barnsins koma aš taka saman höndum og hjįlpa barninu aš finna til öryggis. Žaš er ekki hęgt aš skamma barn śt śr ótta og börn sem hafa veriš vanrękt finna oft til svo mikils djśpstęšs ótta, alltaf. Yngra barniš mitt er aš fį grķšarlega mikla ašstoš og tekur nśna stór stökk fram į viš. Žaš mętir skilningi į uppruna sķnum og įherslan er lögš į aš žaš finni fyrir öryggi ķ umhverfi sķnu. Sś umönnun og sį skilningur er heldur betur aš skila sér. En hvaš eldra barniš varšar, snżst mįliš nśna hreinlega um aš halda lķfinu ķ žvķ. Viš reynum meš öllum rįšum aš halda žvķ eins langt frį eiturlyfjum, og leišum til aš fjįrmagna žį neyslu, og mögulegt er sem er ekkert einfalt žegar barniš sjįlft hefur ekki vitsmunažroska til aš skilja hęttuna sem žaš er ķ. Śt į viš sżnir barniš hśmor, hnyttin tilsvör og kurteisi, žannig viš mętum ķ sķfellu skilningsleysi frį kerfinu og umhverfinu. Žį veršur barįttan svo mikiš erfišari. En žetta er barįtta sem snżst um lķf barnsins mķns. Bókstaflega.

Sjį skošun į Vķsir.is.

 


Svęši